Keselamatan Maritim ASEAN: Membina Kesepakatan Nusantara Demi Kedaulatan Serantau

Di sebalik ombak Selat Melaka dan Laut China Selatan, tersembunyi satu hakikat yang sering dilupakan – keamanan dan kemakmuran negara-negara ASEAN bergantung kepada keselamatan maritim yang kukuh. Laluan laut bukan sekadar menjadi nadi perdagangan dunia, malah menjadi benteng utama kepada kedaulatan sesebuah negara.

Inilah mesej utama yang dibawa oleh Wacana Intelektual Nusantara (WIN) Siri Ke-3 yang menghimpunkan tokoh diplomasi, pertahanan, akademik, pengamal industri dan pemikir dari Malaysia dan Indonesia bagi membincangkan tema “ASEAN Maritime Security: Strengthening Nusantara Cooperation for Regional Security and Sovereignty.”

Sejarah Mengajar Kita

Wacana dimulakan dengan perkongsian pengalaman Tan Sri Dr. Mohd Yusof Nor yang mengaitkan konflik Terusan Suez pada tahun 1967 dengan perebutan laluan maritim pada hari ini. Menurut beliau, perebutan kuasa terhadap laluan perdagangan laut tidak pernah berakhir. Jika dahulu Terusan Suez menjadi tumpuan, hari ini Selat Hormuz menjadi medan persaingan, dan tidak mustahil suatu hari nanti Selat Melaka pula menjadi pentas konflik kuasa besar dunia.

Sejarah menunjukkan bahawa siapa yang menguasai laluan maritim akan mempunyai kelebihan dari sudut ekonomi, keselamatan dan geopolitik.

Selat Melaka: Aset Strategik Dunia

Selat Melaka merupakan antara laluan perdagangan paling sibuk di dunia dengan lebih 120,000 kapal melalui laluan ini setiap tahun. Keadaan ini menjadikan Selat Melaka bukan sahaja aset Malaysia dan Indonesia, malah aset strategik dunia. Namun, kesibukan tersebut turut membawa cabaran seperti pencerobohan perairan, penyeludupan, jenayah rentas sempadan dan persaingan kuasa besar.

Atas sebab itu, hubungan erat antara Malaysia dan Indonesia amat penting bagi memastikan tadbir urus Selat Melaka terus diperkukuhkan sebelum sebarang krisis berlaku.

Kerjasama Nusantara Lebih Penting Daripada Persaingan

Antara perkara menarik yang diketengahkan ialah bagaimana kedua-dua negara telah berjaya membina pelbagai mekanisme kerjasama dalam pengurusan Selat Melaka. Hubungan ini perlu diperluaskan kepada pembangunan modal insan, integriti, teknologi serta sistem tadbir urus yang lebih moden.

Keselamatan maritim bukan lagi sekadar tugas tentera laut atau agensi penguat kuasa. Ia melibatkan ekonomi, teknologi, diplomasi, pendidikan dan pembangunan masyarakat.

Jatidiri Menjadi Benteng Pertama

Salah satu dapatan paling menarik daripada wacana ini ialah perbandingan antara penghayatan Pancasila di Indonesia dengan Rukun Negara di Malaysia.

Beberapa pembicara berpendapat bahawa rakyat Indonesia mempunyai kesedaran yang tinggi terhadap isu-isu kedaulatan maritim kerana nilai Pancasila diterapkan secara menyeluruh dalam kehidupan mereka. Sebaliknya, penghayatan Rukun Negara di Malaysia dilihat masih belum mencapai tahap yang mampu membentuk kepekaan rakyat terhadap ancaman terhadap negara.

Cadangan yang dikemukakan ialah menjadikan isu keselamatan maritim sebagai medium membangunkan patriotisme dan jatidiri rakyat Malaysia.

Integriti Turut Menentukan Keselamatan

Keselamatan maritim tidak hanya diancam oleh kuasa luar. Ancaman dalaman seperti rasuah dan ketirisan dalam sektor penguatkuasaan juga perlu diberi perhatian.

Pengurusan perairan melibatkan pelbagai agensi dan negara. Oleh itu, pembinaan budaya integriti menjadi syarat utama bagi memastikan keselamatan maritim dapat dipertahankan secara berkesan.

Teknologi dan Kemandirian Negara

Malaysia juga perlu memperkukuhkan keupayaan teknologi maritimnya sendiri. Kebergantungan kepada teknologi asing boleh menjadi risiko sekiranya berlaku sekatan atau konflik geopolitik pada masa hadapan.

Pelaburan dalam penyelidikan, pembangunan industri maritim, kejuruteraan, logistik dan rantaian bekalan domestik merupakan langkah strategik bagi memastikan negara mempunyai keupayaan mempertahankan kepentingannya sendiri.

Dunia Sedang Berubah

Antara kebimbangan yang diketengahkan ialah semakin lemahnya penghormatan terhadap undang-undang antarabangsa. Perubahan landskap geopolitik dunia menyebabkan negara-negara kecil perlu bersedia menghadapi pelbagai kemungkinan, termasuk konflik yang bersifat asimetrik.

Persediaan bukan hanya melalui kekuatan ketenteraan, tetapi juga melalui diplomasi, kerjasama serantau dan pembangunan kapasiti nasional.

WIN Sebagai Platform Pemikiran Strategik

Wacana Intelektual Nusantara membuktikan bahawa dialog ilmiah antara pemimpin, akademia, bekas diplomat, pegawai keselamatan, industri dan masyarakat sivil mampu menghasilkan cadangan yang praktikal untuk masa depan rantau ini.

Dapatan WIN Siri Ke-3 turut menegaskan bahawa Malaysia dan Indonesia perlu memperkukuhkan kesepakatan dalam pembinaan jatidiri rakyat, mempererat kerjasama pengurusan maritim, meningkatkan integriti, mematuhi undang-undang antarabangsa serta meneruskan dialog strategik secara berterusan.

Penutup

Keselamatan maritim bukan hanya isu kapal perang atau rondaan laut. Ia merupakan soal masa depan ekonomi, perdagangan, makanan, tenaga, diplomasi dan kedaulatan negara.

Selagi Selat Melaka menjadi nadi perdagangan dunia, selagi itulah Malaysia dan Indonesia memikul tanggungjawab besar sebagai penjaga pintu masuk Asia.

Mudah-mudahan hasil Wacana Intelektual Nusantara Siri Ke-3 tidak sekadar menjadi catatan seminar, tetapi diterjemahkan menjadi dasar, tindakan dan kerjasama yang lebih erat demi memastikan Nusantara terus aman, berdaulat dan dihormati dunia.