Pengampunan Najib Bukan Sesuatu Yang Baharu – Sejarah Negara Sudah Lama Mengenali Kuasa Pengampunan Diraja

Perdebatan mengenai pengampunan Datuk Seri Najib Razak kembali menjadi hangat selepas Yang di-Pertuan Agong, Sultan Ibrahim, pada 18 September 2026 memperkenankan pengampunan bersyarat yang membolehkan beliau menjalani baki hukuman kes SRC International di bawah tahanan rumah sehingga 23 Ogos 2028, tertakluk kepada pembayaran denda RM50 juta serta syarat-syarat yang ditetapkan.

Ada yang menyokong keputusan tersebut. Ada yang mempersoalkannya.

Namun sebelum kita menilai keputusan itu berdasarkan kecenderungan politik masing-masing, ada satu perkara asas yang perlu difahami:

Pengampunan Diraja bukan sesuatu yang dicipta untuk Najib Razak.

Ia telah lama menjadi sebahagian daripada sistem Perlembagaan Malaysia dan pernah digunakan dalam pelbagai keadaan, termasuk terhadap individu yang berhadapan dengan hukuman paling berat dalam sistem jenayah negara – hukuman mati.

Perkara 42 Sudah Lama Wujud

Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan kuasa pengampunan, penangguhan dan peringanan hukuman.

Bagi kesalahan yang dilakukan di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya, Yang di-Pertuan Agong mempunyai kuasa untuk memberikan pengampunan, reprieve dan respite. Bagi kesalahan di negeri-negeri pula, kuasa tersebut berada dalam kerangka Raja atau Yang di-Pertua Negeri berkenaan serta Lembaga Pengampunan sebagaimana diperuntukkan Perlembagaan.

Maka kuasa ini bukan diwujudkan selepas Najib dipenjarakan.

Bukan juga satu mekanisme khas untuk bekas Perdana Menteri.

Dokumen yang menjadi asas tulisan ini turut menegaskan bahawa Perkara 42 telah lama wujud dan digunakan bagi pelbagai jenis kesalahan dan keadaan.

Persoalan yang lebih tepat bukan:

“Mengapa ada pengampunan untuk Najib?”

Sebaliknya kita perlu bertanya:

“Adakah sistem Perlembagaan Malaysia memang memberikan ruang kepada seseorang yang telah disabitkan oleh mahkamah untuk menerima pengampunan atau peringanan hukuman?”

Jawapannya: ya.

Pengampunan Tidak Bermaksud Mahkamah Salah

Ini juga perkara yang sering disalahfahami.

Pengampunan tidak semestinya bermaksud mahkamah melakukan kesilapan.

Najib tetap telah melalui proses kehakiman dan disabitkan dalam kes SRC International. Hukuman asal beliau ialah 12 tahun penjara serta denda RM210 juta. Pada 2024, Lembaga Pengampunan mengurangkan hukuman penjaranya kepada enam tahun dan denda kepada RM50 juta. Pada 18 September 2026, satu lagi keputusan pengampunan bersyarat membolehkan baki hukuman tersebut dijalani di bawah tahanan rumah.

Dengan kata lain, dua perkara boleh berlaku serentak:

Mahkamah menjalankan fungsi kehakimannya, sementara mekanisme pengampunan menjalankan fungsi perlembagaannya.

Dokumen yang dikemukakan turut menekankan perbezaan penting ini: pengampunan atau peringanan hukuman tidak sama dengan membatalkan kewujudan sabitan mahkamah.

Pernah Ada Kes Membunuh dan Hukuman Mati

Di sinilah sejarah menjadi penting.

Jika persoalannya ialah sama ada pengampunan terhadap seseorang yang telah disabitkan dengan kesalahan serius merupakan perkara luar biasa, sejarah menunjukkan jawapan yang lebih kompleks.

Terdapat kes di Malaysia di mana individu yang dijatuhi hukuman mati akhirnya mendapat pengampunan atau peringanan hukuman.

Antaranya ialah Kenneth Lee Fook Mun.

Kenneth pada asalnya disabitkan oleh Mahkamah Tinggi atas kesalahan menyebabkan kematian dan dihukum penjara. Selepas rayuan pihak pendakwaan, Mahkamah Rayuan pada 2005 mensabitkannya atas kesalahan membunuh dan menjatuhkan hukuman mati. Hukuman tersebut kemudian dilaporkan telah diringankan kepada penjara seumur hidup melalui pengampunan.

Dokumen yang dilampirkan turut merekodkan perjalanan kes tersebut dan menjadikannya sebagai contoh bahawa seseorang yang pernah dijatuhi hukuman mati kerana kesalahan membunuh juga boleh berada dalam lingkungan mekanisme pengampunan.

Ini tidak bermaksud kes Kenneth sama dengan kes Najib.

Sudah tentu tidak.

Fakta, kesalahan, latar belakang dan hukuman mereka berbeza.

Tetapi dari satu sudut perlembagaan, contoh tersebut menunjukkan bahawa pengampunan bukan mekanisme yang hanya digunakan terhadap kesalahan kecil ataupun individu politik.

Chong Yun Fak: 29 Tahun Sebagai Banduan Akhir

Satu lagi contoh yang sangat jelas ialah kes Chong Yun Fak.

SUHAKAM sendiri mengeluarkan kenyataan pada 24 Mac 2023 mengenai pembebasannya selepas beliau menghabiskan 34 tahun dalam penjara, termasuk 29 tahun sebagai banduan akhir.

SUHAKAM merakamkan penghargaan kepada Sultan Johor, Peguam Negara, Jabatan Penjara, aktivis hak asasi dan keluarga yang terlibat sehingga pembebasan itu dapat dilaksanakan.

Sekali lagi, tujuan mengemukakan kes ini bukan untuk mengatakan:

“Kalau orang lain boleh, Najib mesti boleh.”

Itu terlalu simplistik.

Setiap permohonan pengampunan mempunyai fakta dan pertimbangan tersendiri.

Tetapi kes Chong Yun Fak menunjukkan satu perkara yang sukar dinafikan:

Institusi pengampunan memang telah digunakan terhadap seseorang yang berada di bawah hukuman yang jauh lebih berat dari segi penalti undang-undang – termasuk hukuman mati.

Dokumen yang dilampirkan juga merekodkan bahawa Chong menjalani 29 tahun sebagai banduan akhir sebelum akhirnya dibebaskan pada 2023.

Jangan Campurkan Pengampunan Dengan Semakan Kehakiman

Dalam perbahasan ini kita juga perlu berhati-hati.

Tidak semua banduan hukuman mati yang akhirnya terlepas daripada hukuman mati mendapat Pengampunan Diraja.

Ada hukuman yang berubah disebabkan pindaan undang-undang.

Ada yang berubah melalui semakan mahkamah.

Dan ada yang benar-benar berubah melalui proses pengampunan.

Contohnya, dokumen yang dikemukakan menyebut kes Teh Hock Leong, tetapi dengan tepat menjelaskan bahawa penggantian hukuman matinya dengan hukuman penjara dilakukan oleh Mahkamah Persekutuan melalui mekanisme semakan selepas perubahan undang-undang – bukan Pengampunan Diraja.

Perbezaan ini penting.

Parlimen menggubal dan mengubah undang-undang.

Mahkamah mentafsir serta melaksanakan undang-undang dan, apabila diberikan bidang kuasa, boleh menyemak hukuman.

Sementara mekanisme pengampunan beroperasi dalam kerangka Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan.

Kita tidak seharusnya mencampurkan ketiga-tiganya.

Jadi, Apa Yang Sebenarnya Luar Biasa Tentang Kes Najib?

Yang menjadikan kes Najib begitu besar bukan kerana Malaysia tidak pernah mengenali pengampunan.

Malaysia telah lama mengenalinya.

Yang menjadikan kes Najib mendapat perhatian luar biasa ialah siapa Najib Razak.

Beliau merupakan bekas Perdana Menteri.

Beliau pernah mengetuai kerajaan.

Kes SRC dan 1MDB pula mempunyai kepentingan politik dan kepentingan awam yang sangat besar.

Sebab itulah setiap perkembangan berkaitan dirinya mendapat perhatian jauh melebihi seorang banduan biasa.

Namun perhatian politik yang tinggi tidak mengubah kewujudan Perkara 42.

Malah selepas keputusan September 2026, kerajaan sendiri menyatakan bahawa pengampunan bersyarat tersebut berada dalam kerangka kuasa Yang di-Pertuan Agong di bawah Perkara 42, sambil menegaskan bahawa pendirian kerajaan terhadap usaha membanteras rasuah tidak berubah.

Di sinilah dua prinsip perlu dipisahkan.

Seseorang boleh mempunyai pandangan yang keras mengenai rasuah dan pada masa yang sama mengakui bahawa kuasa pengampunan memang wujud dalam Perlembagaan.

Seseorang juga boleh mempersoalkan kewajaran sesuatu keputusan pengampunan tanpa menafikan kewujudan kuasa perlembagaan tersebut.

Bukan Soal Siapa Lebih Istimewa

Pengampunan juga tidak wajar dilihat semata-mata melalui kaum atau kedudukan seseorang.

Sejarah menunjukkan mekanisme ini pernah menyentuh pelbagai kategori individu dan kesalahan.

Dokumen yang dikemukakan merumuskan prinsip yang penting: Perkara 42 bukan hak istimewa Melayu, bukan hak istimewa Cina, bukan hak istimewa ahli politik dan bukan hak istimewa seseorang individu. Ia merupakan sebahagian daripada struktur Perlembagaan negara.

Itulah sudut yang lebih matang untuk melihat isu Najib.

Kita boleh berbeza pendapat sama ada sesuatu pengampunan itu wajar atau tidak.

Kita boleh membincangkan sama ada prosesnya perlu lebih telus.

Kita boleh membahaskan apakah prinsip yang patut digunakan oleh Lembaga Pengampunan.

Tetapi kita juga perlu mengakui fakta sejarah:

pengampunan terhadap seseorang yang telah disabitkan oleh mahkamah bukan sesuatu yang baharu di Malaysia.

Malah sejarah mempunyai contoh pengampunan terhadap individu yang pernah berhadapan hukuman mati.

Bukan Mempertahankan Individu, Tetapi Memahami Sistem

Akhirnya, isu ini tidak sepatutnya berakhir dengan persoalan sama ada seseorang “pro-Najib” atau “anti-Najib”.

Persoalan yang jauh lebih penting ialah bagaimana kita memahami sistem negara sendiri.

Mahkamah mesti dihormati.

Sabitan mahkamah mesti dihormati.

Perlembagaan juga mesti dihormati.

Dan apabila Perlembagaan menyediakan suatu mekanisme pengampunan, kewujudan mekanisme tersebut juga perlu difahami sebagai sebahagian daripada sistem undang-undang Malaysia.

Seperti dirumuskan dalam dokumen yang menjadi asas tulisan ini, sejarah Kenneth Lee Fook Mun dan Chong Yun Fak menunjukkan bahawa mekanisme pengampunan pernah digunakan dalam kes yang membawa hukuman amat berat, termasuk hukuman mati.

Maka keputusan terhadap Najib pada 18 September 2026 boleh diperdebatkan dari sudut dasar, politik, keadilan, ketelusan dan kepentingan awam.

Tetapi satu perkara harus diperjelaskan:

Pengampunan Diraja terhadap Najib bukanlah sesuatu yang tidak pernah berlaku dalam sejarah Malaysia.

Ia adalah penggunaan suatu institusi yang telah lama termaktub dalam Perlembagaan.

Perdebatan yang lebih bermakna selepas ini bukanlah sama ada kuasa itu wujud.

Kuasa itu memang wujud.

Persoalan yang lebih besar ialah bagaimana kuasa pengampunan harus dilaksanakan secara konsisten, berprinsip dan dalam keadaan yang setara supaya institusi tersebut terus dihormati oleh seluruh rakyat Malaysia.