Fiqh al-Watan: Menghidupkan Rukun Negara Melalui Akal, Budi dan Tanggungjawab Bernegara

Rukun Negara tidak akan hidup hanya kerana ia dilafazkan. Ia hidup apabila prinsip-prinsipnya diterjemahkan menjadi cara berfikir, cara bertindak dan cara kita melihat tanggungjawab terhadap negara.

Di sinilah Fiqh al-Watan mempunyai peranan yang sangat penting.

Fiqh al-Watan boleh difahami sebagai suatu kerangka kefahaman Islam tentang tanggungjawab terhadap tanah air, masyarakat, keamanan, keadilan dan kehidupan bersama dalam sebuah negara. Ia bukan sekadar bercakap tentang cinta kepada negara dalam bentuk slogan, tetapi bagaimana seorang Muslim memahami kewajipan menjaga negara sebagai sebahagian daripada amanah yang lebih besar.

Dalam konteks Malaysia, Fiqh al-Watan boleh menjadi jambatan yang menghubungkan agama, Rukun Negara, Perlembagaan, akal budi dan tanggungjawab kewarganegaraan.

Ia membantu kita memahami bahawa menjadi Muslim yang baik tidak bercanggah dengan menjadi warganegara yang bertanggungjawab.

Sebaliknya, kedua-duanya saling memperkukuhkan.

Negara Bukan Sekadar Tanah

Dalam Islam, kehidupan manusia tidak berlaku dalam ruang kosong.

Kita hidup dalam masyarakat.

Kita mempunyai jiran.

Kita mempunyai undang-undang.

Kita mempunyai institusi.

Kita mempunyai pemerintah.

Kita mempunyai tanggungjawab terhadap keamanan dan kemaslahatan bersama.

Tanah air bukan sekadar sebidang tanah tempat kita dilahirkan.

Ia adalah tempat di mana keluarga kita membesar, tempat rezeki dicari, tempat anak-anak dididik, tempat agama diamalkan dan tempat kehidupan bersama dibentuk.

Sebab itu Fiqh al-Watan melihat negara sebagai satu amanah.

Menjaga keamanan negara adalah amanah.

Menjaga keharmonian masyarakat adalah amanah.

Menghormati hak jiran adalah amanah.

Memelihara undang-undang dan institusi adalah amanah.

Menolak fitnah, kebencian dan perpecahan juga amanah.

Apabila konsep ini difahami, Rukun Negara tidak lagi kelihatan sebagai sesuatu yang terpisah daripada agama.

Ia menjadi sebahagian daripada tanggungjawab kehidupan bersama.

Kepercayaan kepada Tuhan: Nilai Pertama yang Membentuk Budi

Prinsip pertama Rukun Negara ialah Kepercayaan kepada Tuhan.

Dalam kerangka Fiqh al-Watan, kepercayaan kepada Tuhan bukan sekadar pengakuan teologi.

Ia mempunyai implikasi sosial.

Seseorang yang benar-benar percaya bahawa dirinya bertanggungjawab di hadapan Allah seharusnya sedar bahawa setiap tindakan terhadap manusia lain mempunyai nilai moral.

Ia bermaksud seseorang tidak boleh menipu hanya kerana undang-undang tidak melihatnya.

Tidak boleh menzalimi orang lain hanya kerana mempunyai kuasa.

Tidak boleh menyebarkan fitnah hanya kerana ia menguntungkan kelompok sendiri.

Tidak boleh membenci seluruh kaum hanya kerana kesalahan seorang individu.

Kepercayaan kepada Tuhan seharusnya melahirkan budi.

Dan budi itulah yang menjadikan Rukun Negara hidup.

Tanpa budi, prinsip pertama hanya menjadi lafaz.

Kesetiaan kepada Raja dan Negara Sebagai Amanah

Prinsip kedua ialah Kesetiaan kepada Raja dan Negara.

Fiqh al-Watan membantu kita memahami bahawa kesetiaan tidak sama dengan ketaatan buta.

Kesetiaan bermaksud mempertahankan kestabilan, keamanan, institusi negara serta susunan masyarakat yang sah.

Dalam sistem Malaysia, institusi Raja mempunyai kedudukan yang tersendiri dalam Perlembagaan dan sejarah pembentukan negara.

Maka kesetiaan terhadap Raja dan Negara perlu difahami dengan akal, bukan sekadar emosi.

Kita perlu memahami mengapa institusi itu wujud.

Apakah fungsinya.

Bagaimana ia berkait dengan Perlembagaan.

Bagaimana ia menjadi sebahagian daripada keseimbangan sistem negara.

Apabila rakyat memahami rasionalnya, kesetiaan menjadi matang.

Ia bukan sekadar slogan.

Ia menjadi kesedaran kewarganegaraan.

Keluhuran Perlembagaan dan Maqasid

Fiqh al-Watan juga boleh membantu masyarakat memahami prinsip Keluhuran Perlembagaan.

Perlembagaan ialah kerangka yang mengatur kehidupan bersama.

Ia menetapkan kuasa kerajaan.

Ia melindungi hak tertentu.

Ia menentukan struktur negara.

Ia mewujudkan aturan supaya konflik tidak diselesaikan melalui kekerasan.

Dari sudut maqasid syariah, banyak tujuan asas sebuah negara selari dengan keperluan memelihara agama, nyawa, akal, keturunan, harta serta kestabilan masyarakat.

Sebab itu menghormati Perlembagaan bukan semata-mata tindakan undang-undang.

Ia juga merupakan sebahagian daripada menjaga maslahah umum.

Tetapi menghormati Perlembagaan tidak bermakna masyarakat tidak boleh berfikir atau berbincang.

Sebaliknya, masyarakat perlu memahami kandungannya.

Ideologi dan asas negara mesti difikirkan.

Perlembagaan mesti dipelajari.

Rukun Negara mesti dibahaskan secara matang.

Apabila sesuatu difahami, barulah ia dapat dihormati dengan kesedaran.

Kedaulatan Undang-undang dan Prinsip Keadilan

Prinsip Kedaulatan Undang-undang mempunyai hubungan yang sangat rapat dengan ajaran Islam tentang keadilan.

Undang-undang tidak seharusnya hanya berkuasa terhadap orang lemah.

Ia mesti berlaku kepada semua.

Jika rakyat melihat bahawa undang-undang boleh dimanipulasi oleh orang tertentu, kepercayaan terhadap negara akan runtuh.

Fiqh al-Watan menuntut kita melihat keadilan bukan sebagai kepentingan kelompok.

Keadilan mesti berlaku walaupun terhadap mereka yang kita tidak suka.

Inilah antara ujian terbesar sebuah masyarakat.

Mudah bercakap tentang keadilan apabila kita menjadi mangsa.

Lebih sukar mempertahankan keadilan apabila ia perlu diberikan kepada orang yang kita tidak setuju.

Di sinilah akal dan budi perlu bekerja bersama.

Kesopanan dan Kesusilaan: Akhlak dalam Ruang Awam

Prinsip kelima, Kesopanan dan Kesusilaan, mungkin kelihatan paling mudah.

Tetapi sebenarnya ia sangat besar.

Dalam Islam, akhlak bukan hanya berlaku di rumah atau masjid.

Ia juga berlaku dalam politik.

Dalam media sosial.

Dalam perniagaan.

Dalam Parlimen.

Dalam universiti.

Dalam pergaulan antara kaum dan agama.

Hari ini seseorang boleh merosakkan hubungan masyarakat hanya dengan satu hantaran media sosial.

Satu penghinaan.

Satu fitnah.

Satu video yang dipotong daripada konteks.

Satu kenyataan perkauman.

Fiqh al-Watan mengingatkan bahawa kebebasan bersuara juga mempunyai tanggungjawab.

Kita mempunyai hak bercakap.

Tetapi kita juga bertanggungjawab terhadap akibat daripada apa yang kita sebarkan.

Kesopanan bukan kelemahan.

Kesusilaan bukan sekadar adat.

Ia adalah mekanisme keselamatan sosial.

Fiqh al-Watan Sebagai Social Defence

Kita sering memahami pertahanan negara dalam bentuk tentera, polis dan keselamatan sempadan.

Tetapi negara moden mempunyai ancaman yang lebih kompleks.

Ancaman boleh datang melalui fitnah.

Propaganda.

Kebencian antara kaum.

Manipulasi agama.

Disinformasi.

Serangan psikologi.

Eksploitasi isu ekonomi.

Apabila masyarakat tidak mempunyai jati diri yang kuat, mereka mudah dipengaruhi.

Di sinilah Fiqh al-Watan boleh menjadi sebahagian daripada social defence dan soft defence Malaysia.

Ia membina rakyat yang mempunyai kompas moral.

Rakyat yang tidak mudah membenci.

Rakyat yang memeriksa maklumat sebelum menyebarkannya.

Rakyat yang memahami bahawa menjaga keamanan masyarakat adalah ibadah sosial.

Negara yang rakyatnya saling mempercayai lebih sukar dipecahkan.

Sebaliknya, negara yang rakyatnya saling mencurigai boleh runtuh tanpa satu pun peluru ditembak.

Defisit Jati Diri dan Krisis Kewarganegaraan

Malaysia mempunyai cabaran besar dari segi jati diri.

Sebahagian masyarakat melihat diri mereka terlebih dahulu melalui kaum.

Sebahagian melalui agama.

Sebahagian melalui negeri.

Sebahagian melalui kelas ekonomi.

Semua identiti tersebut adalah sah.

Tetapi kita juga memerlukan satu identiti bersama sebagai rakyat Malaysia.

Fiqh al-Watan tidak meminta seseorang meninggalkan identiti agama atau budaya.

Sebaliknya, ia mengajar bahawa identiti tersebut perlu hidup bersama dengan tanggungjawab terhadap negara.

Seorang Melayu boleh menjadi Melayu yang kuat identitinya dan pada masa yang sama rakyat Malaysia yang baik.

Seorang Cina, India, Iban, Kadazan-Dusun, Orang Asli atau mana-mana komuniti lain juga boleh mengekalkan identiti masing-masing sambil berkongsi tanggungjawab terhadap negara.

Inilah konsep watan.

Tanah air menjadi ruang bersama.

Daripada Fiqh Individu kepada Fiqh Masyarakat

Masalah dalam pendidikan agama kadangkala ialah terlalu banyak penekanan diberikan kepada fiqh individu.

Halal dan haram makanan.

Wuduk.

Solat.

Puasa.

Zakat.

Semua ini penting.

Tetapi manusia juga hidup sebagai sebahagian daripada masyarakat.

Kita memerlukan kefahaman tentang:

fiqh masyarakat,

fiqh kewarganegaraan,

fiqh kepelbagaian,

fiqh keamanan,

fiqh perbezaan,

fiqh kenegaraan,

dan fiqh tanggungjawab sosial.

Fiqh al-Watan membantu mengisi ruang tersebut.

Ia bertanya:

Apakah tanggungjawab saya apabila negara menghadapi krisis?

Apakah tanggungjawab saya terhadap jiran berlainan agama?

Apakah tanggungjawab saya apabila melihat fitnah kaum?

Apakah tanggungjawab saya apabila pemimpin melakukan kesalahan?

Apakah batas perbezaan politik?

Apakah hubungan agama dengan keamanan negara?

Soalan-soalan ini perlu dibincangkan.

Jangan Jadikan Fiqh al-Watan Alat Politik

Namun terdapat satu syarat penting.

Fiqh al-Watan tidak boleh dijadikan alat untuk meminta rakyat menerima semua tindakan kerajaan.

Ia tidak boleh menjadi bahasa baharu untuk membungkam kritikan.

Cinta negara bukan bermaksud tidak boleh menegur pemerintah.

Kesetiaan bukan bermaksud membenarkan kezaliman.

Perpaduan bukan bermaksud menutup salah laku.

Dalam Islam, nasihat adalah sebahagian daripada tanggungjawab.

Menegur dengan ilmu dan adab juga sebahagian daripada cinta kepada negara.

Maka Fiqh al-Watan yang sihat mesti membezakan antara:

negara, kerajaan dan parti politik.

Kerajaan boleh berubah.

Parti boleh bertukar.

Tetapi watan tetap watan.

Inilah sebabnya pendidikan Rukun Negara juga mesti berada di atas kepentingan politik kepartian.

Fiqh al-Watan dalam Sekolah dan Universiti

Sekiranya kita serius mahu menghidupkan konsep ini, ia tidak boleh berhenti pada seminar agama.

Ia perlu masuk ke dalam pendidikan.

Namun bukan dengan menambah satu lagi subjek hafalan.

Pelajar perlu diberikan situasi sebenar.

Bagaimana kita bertindak apabila berlaku rusuhan kaum?

Bagaimana seorang Muslim membantu jiran bukan Muslim ketika banjir?

Apakah hukum menyebarkan berita yang belum disahkan?

Bagaimana menghadapi penghinaan agama tanpa menyebabkan kekacauan lebih besar?

Apakah tanggungjawab terhadap harta awam?

Apakah tanggungjawab membayar cukai?

Apakah hukum rasuah dari sudut tanggungjawab kepada negara?

Apakah hubungan menjaga alam sekitar dengan amanah terhadap watan?

Apabila perbincangan menjadi praktikal, konsep negara akan memasuki kehidupan.

Masjid Juga Mempunyai Peranan

Masjid boleh memainkan peranan besar dalam membina Fiqh al-Watan.

Khutbah dan kuliah tidak seharusnya hanya bercakap tentang ibadah individu.

Ia juga boleh membincangkan tanggungjawab sosial.

Menjaga kejiranan.

Menolak rasuah.

Menjaga kebersihan.

Membantu ketika bencana.

Menghormati undang-undang.

Tidak menyebarkan fitnah.

Memelihara keharmonian masyarakat.

Menghormati perbezaan.

Dengan ini masjid menjadi sebahagian daripada pembangunan negara.

Bukan melalui politik kepartian.

Tetapi melalui pembinaan akhlak kewarganegaraan.

Angkatan Tentera, Polis dan Institusi Awam

ATM dan PDRM juga boleh menjadi sebahagian daripada pendidikan Fiqh al-Watan kerana mereka membawa pengalaman sebenar mengenai keselamatan, disiplin, pengorbanan dan hidup bersama.

Seorang anggota tentera tidak bertanya kaum mangsa sebelum menyelamatkannya.

Seorang anggota polis mempunyai tanggungjawab terhadap semua rakyat.

Pengalaman seperti ini mempunyai nilai pendidikan yang besar.

Bayangkan program yang mempertemukan mahasiswa, guru, ulama, anggota keselamatan, veteran, ahli akademik dan masyarakat untuk membincangkan apa ertinya mempertahankan Malaysia.

Itulah pendidikan negara yang sebenar.

Hari Rukun Negara dan Hari Penghayatan Watan

Cadangan mewujudkan Hari Rukun Negara juga boleh diperluaskan menjadi gerakan penghayatan watan.

Pada hari tersebut, masyarakat bukan sekadar membaca lima prinsip.

Kita boleh bertanya:

Apakah yang telah saya lakukan untuk negara dalam setahun ini?

Adakah saya membantu masyarakat?

Adakah saya menjaga keharmonian?

Adakah saya pernah menyebarkan maklumat palsu?

Adakah saya menghormati undang-undang?

Adakah saya mengenali jiran berlainan kaum?

Adakah saya menjaga harta awam?

Adakah saya mengundi dengan ilmu atau dengan kebencian?

Soalan seperti ini menjadikan Rukun Negara suatu proses muhasabah nasional.

Mengukur Impak, Bukan Bilangan Program

Fiqh al-Watan juga tidak boleh menjadi satu lagi projek dengan seminar, banner dan sijil.

Kita mesti mengukur impaknya.

Adakah kefahaman tentang Perlembagaan meningkat?

Adakah sentimen kebencian antara komuniti berkurang?

Adakah masyarakat semakin tahan terhadap berita palsu?

Adakah tahap kepercayaan antara kaum meningkat?

Adakah generasi muda mempunyai rasa kepunyaan yang lebih kuat terhadap Malaysia?

Adakah rakyat lebih bersedia membantu antara satu sama lain ketika krisis?

Itulah KPI sebenar.

Jika ribuan program diadakan tetapi masyarakat semakin berpecah, maka kita harus berani mengakui bahawa pendekatan kita tidak berjaya.

Daripada Rukun Negara kepada Budaya Watan

Akhirnya, matlamat Fiqh al-Watan bukan untuk menghasilkan satu lagi slogan.

Matlamatnya ialah membudayakan tanggungjawab kepada negara.

Rukun Negara memberikan prinsip.

Perlembagaan memberikan kerangka.

Fiqh al-Watan memberikan kefahaman moral.

Akal memberikan kemampuan untuk memahami.

Budi memberikan cara untuk melaksanakannya.

Apabila semuanya bersatu, kita mula membentuk seorang warganegara yang lengkap.

Dia tahu agamanya.

Dia tahu sejarah negaranya.

Dia memahami Perlembagaan.

Dia menghormati perbezaan.

Dia mempunyai keberanian menegur ketidakadilan.

Dia tidak mudah termakan provokasi.

Dia melihat keamanan sebagai amanah.

Dan dia memahami bahawa mempertahankan negara bukan hanya tugas tentera.

Mempertahankan negara ialah tanggungjawab setiap warganegara.

Inilah Fiqh al-Watan yang kita perlukan.

Bukan fiqh yang menjadikan rakyat pasif.

Tetapi fiqh yang melahirkan rakyat berakal.

Bukan fiqh yang meminta kesetiaan buta.

Tetapi fiqh yang membina kesetiaan berasaskan ilmu dan tanggungjawab.

Bukan fiqh yang memisahkan agama daripada negara.

Tetapi fiqh yang menjadikan agama sumber akhlak dalam membina negara.

Jika Rukun Negara ialah rangka sebuah rumah, maka akal dan budi ialah jiwa yang menghidupkannya.

Dan Fiqh al-Watan ialah salah satu jalan untuk memastikan jiwa itu benar-benar berakar dalam masyarakat.

Kerana mencintai watan bukan sekadar menyebut nama negara.

Mencintai watan ialah menjaganya.

Menjaga keamanannya.

Menjaga rakyatnya.

Menjaga keadilannya.

Menjaga keharmoniannya.

Dan meninggalkannya kepada generasi akan datang dalam keadaan yang lebih baik daripada ketika kita menerimanya.