Rukun Negara: Membina Nusa, Membina Negara

Menghidupkan Rukun Negara sebagai budaya tindakan dalam membina manusia, ekonomi dan masa depan Malaysia

Oleh: Prof. Dr. Mohd Aluwi Sari,

Pada Majlis Sembang-sembang Santai Majlis Perundingan Melayu (MPM)

Malaysia tidak dibina daripada satu bangsa, satu budaya atau satu latar kehidupan sahaja. Negara ini terbentuk daripada kepelbagaian kaum, agama, budaya, bahasa, negeri dan pengalaman sejarah yang berbeza.

Kepelbagaian itu boleh menjadi kekuatan yang luar biasa. Namun ia juga boleh menjadi punca perpecahan sekiranya kita kehilangan nilai bersama yang mengikat rakyat kepada sebuah negara dan suatu cita-cita bersama.

Di sinilah pentingnya Rukun Negara.

Rukun Negara tidak seharusnya hanya menjadi lima prinsip yang dihafal oleh murid sekolah atau dilafazkan ketika perhimpunan rasmi. Ia sebenarnya merupakan falsafah kebangsaan dan kompas moral negara yang sepatutnya membentuk cara kita berfikir, memimpin, mentadbir, berniaga, mendidik generasi muda dan berhubung sesama masyarakat.

Rukun Negara diisytiharkan pada 31 Ogos 1970 selepas negara melalui pengalaman pahit peristiwa 13 Mei 1969. Tujuannya bukan sekadar mengembalikan keamanan, tetapi untuk membina sebuah masyarakat yang bersatu, demokratik, adil, menghormati kepelbagaian budaya serta progresif dengan penggunaan sains dan teknologi.

Lebih lima dekad kemudian, persoalan yang perlu kita tanyakan bukan lagi:

“Adakah Rukun Negara masih relevan?”

Sebaliknya:

“Mengapa Rukun Negara yang begitu relevan masih belum sepenuhnya menjadi budaya kehidupan, budaya ekonomi dan budaya pentadbiran kita?”

Inilah persoalan yang membawa kita kepada gagasan:

MEMBINA NUSA, MEMBINA NEGARA

Nusa ialah manusianya. Negara ialah institusinya. Rukun Negara ialah nilai yang menghubungkan kedua-duanya.

 

Membina Nusa Bermula Dengan Membina Manusia

Apabila kita bercakap tentang membina nusa, kita sebenarnya bercakap tentang pembangunan manusia.

Kita mahu membina manusia yang mempunyai jati diri, akhlak, ilmu, kemahiran, integriti dan rasa tanggungjawab terhadap tanah airnya.

Membina nusa bermaksud membina perpaduan, keyakinan antara kaum, budaya kerja, semangat keusahawanan dan generasi muda yang mempunyai keyakinan bahawa masa depan Malaysia turut berada di tangan mereka.

Negara tidak akan menjadi kuat hanya kerana mempunyai bangunan tinggi, lebuh raya moden atau teknologi canggih.

Negara menjadi kuat apabila rakyatnya mempunyai akal, budi, ilmu, kemahiran, disiplin dan nilai.

Sebab itulah pembangunan manusia mesti sentiasa mendahului pembangunan fizikal.

Membina Negara Bermaksud Membina Masa Hadapan

Jika membina nusa ialah membina manusianya, maka membina negara ialah membina ekosistem yang membolehkan manusia itu berkembang.

Kita memerlukan ekonomi yang kukuh, pekerjaan yang berkualiti, perusahaan tempatan yang berdaya saing, sistem pendidikan dan TVET yang relevan, teknologi dan inovasi, tadbir urus yang baik, undang-undang yang dihormati serta pembangunan wilayah yang lebih seimbang.

Kemakmuran juga mesti dapat dikongsi.

Sebuah negara tidak boleh dianggap berjaya sekiranya ekonominya berkembang tetapi sebahagian besar rakyat masih berasa terpinggir daripada pembangunan.

Justeru:

Nusa ialah manusianya.

Negara ialah institusinya.

Rukun Negara ialah nilai yang menghubungkan kedua-duanya.

 

Rukun Negara Dalam Cabaran Malaysia 2026

Cabaran Malaysia hari ini berbeza daripada cabaran tahun 1970.

Kita kini berhadapan dengan polarisasi politik, ketegangan identiti, jurang ekonomi, ketidaksamaan peluang, manipulasi media sosial, berita palsu, kemerosotan kepercayaan terhadap institusi, rasuah, perubahan teknologi, kecerdasan buatan, persaingan ekonomi global dan perubahan geopolitik dunia.

Generasi muda pula berhadapan dengan persoalan pekerjaan, kos sara hidup, pemilikan rumah, perubahan bentuk pekerjaan akibat automasi serta keperluan memiliki kemahiran baharu.

Dalam keadaan sebegini, Rukun Negara bukan semakin kurang penting.

Sebaliknya, Rukun Negara semakin diperlukan.

Ia perlu berfungsi sebagai kompas bersama ketika masyarakat semakin mudah dipisahkan oleh algoritma, politik identiti dan persepsi yang dibentuk melalui media sosial.

 

Lima Prinsip, Satu Rangka Pembinaan Negara

Rukun Negara menggariskan lima prinsip:

Kepercayaan kepada Tuhan

Kesetiaan kepada Raja dan Negara

Keluhuran Perlembagaan

Kedaulatan Undang-Undang

Kesopanan dan Kesusilaan

 

Kelima-limanya tidak seharusnya difahami secara terpisah.

Ia membentuk satu perjalanan nilai:

Tuhan > Nilai dan Moral

Raja dan Negara > Patriotisme

Perlembagaan > Institusi

Undang-undang > Keadilan

Kesopanan > Peradaban

Apabila rangka ini hidup dalam masyarakat, barulah kita mempunyai sebuah negara yang bukan sahaja maju secara material tetapi juga mempunyai jiwa dan arah.

Kepercayaan kepada Tuhan: Ekonomi Juga Memerlukan Moral

Prinsip pertama Rukun Negara meletakkan asas moral dalam kehidupan masyarakat.

Dalam pembangunan ekonomi, prinsip ini membawa satu mesej yang sangat penting:

Ekonomi tidak boleh hanya mengejar keuntungan.

Keuntungan mesti bergerak bersama amanah, integriti dan tanggungjawab.

Dalam dunia perniagaan, Kepercayaan kepada Tuhan seharusnya diterjemahkan melalui kejujuran, penolakan terhadap rasuah, penghormatan terhadap pekerja dan pelanggan, pembayaran kewajipan kepada negara serta tanggungjawab sosial kepada masyarakat.

 

Kita perlu bertanya:

Bolehkah Malaysia menjadi sebuah negara berpendapatan tinggi sekiranya integriti dalam perniagaan dan pentadbiran tidak diperkukuhkan?

Jawapannya tentu sekali sukar.

Kerana ekonomi yang kukuh memerlukan satu modal yang kadangkala tidak muncul dalam penyata kewangan:

KEPERCAYAAN.

Tanpa kepercayaan, kos melakukan perniagaan meningkat. Pelabur menjadi ragu-ragu. Institusi hilang kewibawaan dan masyarakat semakin sinis terhadap sistem.

Kesetiaan kepada Raja dan Negara: Daripada Hak kepada Tanggungjawab

Kesetiaan kepada negara tidak boleh berhenti pada simbol.

Ia perlu diterjemahkan kepada satu pertanyaan:

“Apakah yang boleh kita sumbangkan kepada Malaysia?”

Bukan sekadar:

“Apakah yang Malaysia boleh berikan kepada kita?”

Dalam konteks dunia perniagaan Melayu dan peranan Majlis Perundingan Melayu (MPM), kesetiaan kepada negara boleh diterjemahkan melalui pembangunan syarikat tempatan, penciptaan pekerjaan, pembangunan usahawan baharu, pembinaan rantaian bekalan domestik, peningkatan eksport, penguasaan teknologi dan pembangunan modal insan.

Ekonomi Bumiputera juga perlu berkembang daripada sekadar penyertaan kepada pemilikan, penguasaan, penciptaan dan daya saing global.

Kejayaan seorang usahawan tidak sewajarnya berhenti pada kekayaan individu.

Kejayaannya harus menghasilkan kesan pengganda (multiplier effect) kepada keluarga, pekerja, vendor, masyarakat dan akhirnya negara.

Keluhuran Perlembagaan: Membina Keyakinan Terhadap Negara

Perlembagaan Persekutuan ialah kerangka tertinggi kenegaraan Malaysia.

Keluhuran Perlembagaan menuntut kita memahami bahawa negara dibina melalui institusi, aturan dan proses yang dipersetujui bersama.

Institusi negara perlu dihormati. Hak mesti difahami bersama tanggungjawab. Perbezaan politik harus diselesaikan melalui proses demokrasi dan perubahan perlu dilakukan melalui saluran yang sah.

Prinsip ini juga mempunyai hubungan langsung dengan ekonomi.

Pelaburan memerlukan kepastian.

Usahawan membuat keputusan bertahun-tahun ke hadapan. Pelabur menilai kestabilan sistem sebelum meletakkan modal.

Justeru, kestabilan institusi dan keyakinan terhadap Perlembagaan merupakan sebahagian daripada infrastruktur ekonomi negara.

Kedaulatan Undang-Undang: Tiada Siapa Mengatasi Sistem

Negara moden tidak boleh berkembang tanpa kedaulatan undang-undang.

Tiada individu, syarikat, kumpulan atau institusi boleh mengatasi undang-undang.

Dalam konteks ekonomi:

Rule of Law > Investor Confidence > Economic Confidence

Namun undang-undang sahaja tidak mencukupi.

Ia mesti disertai keadilan, ketelusan, kecekapan, proses yang jelas, penguatkuasaan, konsisten, akauntabiliti serta usaha berterusan membanteras rasuah.

Negara yang mempunyai undang-undang tetapi penguatkuasaannya tidak dipercayai akhirnya akan kehilangan kepercayaan rakyat dan pelabur.

Kesopanan dan Kesusilaan Dalam Zaman Media Sosial

Mungkin tidak pernah ada suatu zaman apabila prinsip kelima ini menjadi begitu penting seperti hari ini.

Media sosial memberikan setiap orang sebuah pentas.

Tetapi kebebasan bersuara tidak seharusnya menjadi lesen untuk memfitnah, menghina, membuli, membangkitkan kebencian perkauman atau menyebarkan maklumat palsu.

Kesopanan bukan bermaksud kita tidak boleh mengkritik.

Sebaliknya:

Kita boleh berbeza pendapat tanpa bermusuh.

Kita boleh mengkritik tanpa menghina.

Kita boleh berpolitik tanpa menghancurkan persaudaraan.

Kita boleh bersaing dalam perniagaan tanpa memusnahkan satu sama lain.

Itulah tanda kematangan demokrasi dan peradaban.

Daripada Ekonomi Berasaskan Keuntungan kepada Ekonomi Berteraskan Nilai

Rukun Negara perlu dibawa masuk ke dalam perbincangan ekonomi nasional.

Malaysia memerlukan sebuah pendekatan:

EKONOMI BERTERASKAN NILAI

Formulanya ialah:

Pertumbuhan + Integriti + Keadilan + Perpaduan + Teknologi + Kelestarian

Kita tidak boleh lagi mengukur kemajuan melalui KDNK semata-mata.

Kita perlu bertanya:

Adakah rakyat mendapat pekerjaan yang berkualiti?

Adakah pendapatan meningkat seiring produktiviti?

Adakah usahawan tempatan berkembang?

Adakah jurang ekonomi mengecil?

Adakah anak muda mempunyai masa depan?

Adakah syarikat Malaysia mampu menembusi pasaran antarabangsa?

Dan paling penting:

Adakah kemakmuran negara dapat dinikmati oleh masyarakat secara adil dan saksama?

Kerana sejak awal lagi, antara cita-cita Rukun Negara ialah membentuk sebuah masyarakat yang adil supaya kemakmuran negara dapat dinikmati bersama.

MPM Sebagai Platform Membina Ekonomi Bangsa dan Negara

Dalam konteks ini, Majlis Perundingan Melayu (MPM) mempunyai ruang yang besar untuk memainkan peranan strategik.

MPM tidak seharusnya dilihat semata-mata sebagai wadah memperjuangkan kepentingan masyarakat Melayu.

Ia boleh berkembang sebagai sebuah platform strategik pembinaan ekonomi bangsa yang menyumbang kepada kekuatan ekonomi negara.

Agenda yang perlu dibawa termasuk melahirkan lebih ramai usahawan berdaya saing, bukan sekadar perusahaan mikro tetapi perusahaan kecil dan sederhana, syarikat nasional, syarikat teknologi, eksport, industri berat, tenaga, digital dan syarikat yang mampu menjadi pemain serantau.

Syarikat besar Melayu juga mesti melahirkan vendor.

Vendor pula mesti berkembang menjadi syarikat besar.

Inilah bagaimana sebuah ekosistem ekonomi dibina.

Universiti, politeknik, TVET, industri, kerajaan, agensi pembangunan dan institusi kewangan pula perlu digabungkan dalam satu ekosistem pembangunan modal insan.

Matlamat akhirnya tidak lagi sekadar:

“Melayu berniaga di Malaysia.”

Tetapi:

“Syarikat Malaysia yang dipimpin usahawan Melayu mampu bersaing di ASEAN dan dunia.”

TVET: Membina Manusia Sebelum Membina Industri

Malaysia tidak boleh lagi bergantung kepada pembangunan fizikal semata-mata.

Aset paling bernilai sebuah negara ialah manusianya.

Pendidikan mesti menghasilkan manusia berilmu, berkemahiran, kreatif, berintegriti, berdisiplin, patriotik dan mempunyai keupayaan bukan sahaja mencari pekerjaan tetapi mencipta pekerjaan.

Di sinilah TVET perlu diberikan kedudukan yang strategik.

Rantaian pembangunan itu cukup jelas:

Membina Nusa > Membina Kemahiran > Membina Produktiviti > Membina Ekonomi > Membina Negara

 

AI Berteraskan Rukun Negara

Malaysia kini memasuki satu lagi zaman perubahan besar, zaman kecerdasan buatan.

AI boleh meningkatkan produktiviti, mempercepat penyelidikan, menambah baik pendidikan dan membawa revolusi kepada industri.

Tetapi teknologi tanpa nilai juga boleh digunakan untuk penipuan, manipulasi maklumat, pencerobohan privasi, eksploitasi manusia dan manipulasi politik.

Sebab itulah Malaysia bukan sekadar memerlukan AI yang pintar.

Kita memerlukan:

AI BERTERASKAN RUKUN NEGARA

Iaitu teknologi yang:

Pintar + Beretika + Selamat + Bertanggungjawab + Berpihak kepada Kepentingan Rakyat

Teknologi mesti berkhidmat kepada manusia.

Bukan manusia menjadi hamba kepada teknologi.

Generasi Muda Tidak Boleh Diwariskan Masalah Semata-mata

Membina nusa juga bermaksud menentukan apakah yang akan kita wariskan kepada generasi seterusnya.

Kita tidak boleh hanya meninggalkan kepada mereka hutang, kos sara hidup tinggi, politik perpecahan, persaingan pekerjaan dan ketidakpastian ekonomi.

Kita mesti mewariskan pendidikan berkualiti, kemahiran, pekerjaan, teknologi, peluang perniagaan, perumahan yang mampu dicapai, ruang kepimpinan dan sebuah negara yang masih mempunyai harapan.

Satu inisiatif seperti Program Kepimpinan Belia Rukun Negara boleh dipertimbangkan bagi membina generasi baharu melalui kepimpinan, keusahawanan, inovasi, sukarelawan, kenegaraan, literasi digital dan penyelesaian masalah masyarakat.

Rukun Negara perlu keluar daripada buku teks dan masuk ke dalam pengalaman kehidupan generasi muda.

 

Agenda Lima Rukun Untuk Malaysia

Daripada keseluruhan gagasan ini, lima agenda tindakan boleh diketengahkan:

Rukun dan Integriti

Membina budaya amanah dalam kerajaan, perniagaan dan masyarakat.

Rukun dan Ekonomi

Membangunkan ekonomi inklusif yang menyediakan peluang kepada rakyat dan memperkukuh keupayaan ekonomi nasional.

Rukun dan Pendidikan

Memperkukuh pendidikan kenegaraan, TVET, STEM dan kemahiran digital.

Rukun dan Teknologi

Memastikan AI dan teknologi berkembang secara beretika dan memberi manfaat kepada rakyat.

Rukun dan Perpaduan

Membentuk masyarakat yang mampu hidup bersama walaupun berbeza politik, agama, budaya dan latar kehidupan.

 

Majlis Rukun Negara dan Pembangunan Ekonomi

MPM juga boleh mempertimbangkan penubuhan sebuah platform pemikir dan tindakan yang menghimpunkan tokoh perniagaan, akademia, masyarakat, generasi muda, pakar ekonomi, pakar teknologi, institusi pendidikan, agamawan, NGO dan kerajaan.

Ia boleh dinamakan:

MAJLIS RUKUN NEGARA DAN PEMBANGUNAN EKONOMI

Fungsi utamanya adalah untuk menghubungkan nilai kenegaraan dengan pembangunan ekonomi dan sosial.

Kerana terlalu lama kita membincangkan nilai dan ekonomi dalam ruang yang berasingan.

Sedangkan negara yang berjaya memerlukan kedua-duanya.

Piagam Perniagaan Berteraskan Rukun Negara

Dunia perniagaan juga boleh menjadi medan penghayatan Rukun Negara.

MPM boleh mempelopori sebuah Piagam Perniagaan Berteraskan Rukun Negara yang mengajak syarikat dan usahawan berpegang kepada prinsip amanah, menolak rasuah, menghormati undang-undang dan pekerja, memenuhi kewajipan kepada negara, membina vendor tempatan, memberikan peluang kepada generasi muda, menggunakan teknologi secara bertanggungjawab serta menyumbang kembali kepada masyarakat.

Dengan cara ini, perniagaan tidak lagi dilihat semata-mata sebagai penerima manfaat daripada pembangunan.

Sebaliknya, dunia perniagaan menjadi rakan strategik pembinaan negara.

 

Daripada Perbahasan Kepada Gerakan

Cabaran terbesar kita sebenarnya bukan kekurangan idea.

Malaysia mempunyai banyak seminar, persidangan, forum, resolusi dan laporan.

Cabaran kita ialah bagaimana menukarkan gagasan kepada tindakan.

Maka perbahasan mengenai Membina Nusa, Membina Negara sewajarnya membawa kepada satu Deklarasi Membina Nusa, Membina Negara 2026.

Deklarasi tersebut boleh menjadi komitmen bersama antara kerajaan, dunia perniagaan, institusi pendidikan, masyarakat sivil dan generasi muda untuk mengembalikan Rukun Negara sebagai falsafah pembangunan masyarakat, ekonomi dan negara.

Antara agenda tindakannya ialah memasyarakatkan Rukun Negara, memperkukuh integriti sektor awam dan swasta, memperkasa ekonomi Bumiputera melalui pemilikan serta teknologi, melahirkan usahawan muda berskala besar, memperluas TVET, membangunkan ekonomi AI yang beretika, memperkukuh rantaian bekalan domestik, mewujudkan pekerjaan bernilai tinggi dan memperluas dialog nasional merentas kaum, agama serta generasi.

Matlamatnya satu:

Menjadikan Rukun Negara budaya tindakan, bukan sekadar budaya lafaz.

Membina Nusa, Membina Negara

Rukun Negara lahir daripada pengalaman sejarah yang mengajar Malaysia bahawa perpaduan rakyat merupakan asas kepada kestabilan dan kemajuan negara.

Lima prinsipnya bukan lima slogan yang berdiri sendiri.

Ia merupakan satu rangka pembangunan negara:

Kepercayaan > Nilai

Kesetiaan > Patriotisme

Perlembagaan > Institusi

Undang-undang > Keadilan

Kesopanan > Peradaban

Apabila semuanya digabungkan, lahirlah sebuah masyarakat yang mempunyai nilai, disiplin, kepercayaan dan arah tujuan bersama.

Sebab itulah gagasan “Membina Nusa, Membina Negara” perlu berkembang menjadi lebih daripada tema sesuatu forum.

Ia perlu menjadi sebuah gerakan.

Membina Nusa ialah membina masyarakat yang berilmu, berintegriti, berkemahiran, berakal budi dan bersatu.

Membina Negara ialah membina ekonomi yang kukuh, institusi yang dipercayai, teknologi yang maju, keadilan sosial serta masa depan yang memberikan harapan.

Dan di antara kedua-duanya berdiri:

RUKUN NEGARA SEBAGAI KOMPAS BERSAMA.

Kita tidak boleh membina negara yang hebat dengan ekonomi yang kuat tetapi nilai yang lemah.

Kita juga tidak boleh membina masyarakat yang benar-benar bersatu sekiranya sistem ekonomi terus mewujudkan rasa ketidakadilan dan keterpinggiran.

Pembangunan Malaysia mesti bergerak atas dua landasan serentak:

Membina manusia dan membina negara.

Daripada Rukun Negara kita membina nilai.

Daripada nilai kita membina manusia.

Daripada manusia kita membina masyarakat.

Daripada masyarakat kita membina ekonomi.

Daripada ekonomi kita membina kemakmuran.

Dan daripada kemakmuran yang dikongsi secara adil, kita membina sebuah Malaysia yang bersatu, berdaulat, maju dan bermaruah.

MARI KITA MEMBINA NUSA.

MARI KITA MEMBINA NEGARA.

MARI KITA HIDUPKAN RUKUN NEGARA SEBAGAI BUDAYA TINDAKAN.

 

Nukilan Ikhlas,

PROF. DR. MOHD ALUWI SARI

Melaka

20 Ogos 2026