Apabila Sasterawan Negara Bersuara: Adakah Keadilan Di Malaysia Sudah Hilang Makna?

Undang-undang tidak boleh menjadi pedang kepada rakyat kecil, tetapi perisai kepada mereka yang berkuasa.

Suara Sasterawan, Suara Hati Nurani Bangsa

Apabila seorang ahli politik berbicara tentang keadilan, masyarakat mungkin melihatnya daripada sudut kepentingan politik. Apabila seorang peguam berbicara tentang undang-undang, masyarakat mungkin menganggapnya sebagai perbahasan perundangan.

Tetapi apabila tujuh orang Sasterawan Negara tampil bersama-sama menyuarakan tuntutan supaya kedaulatan undang-undang ditegakkan secara adil, saksama dan tanpa pengecualian, kita seharusnya bertanya:

Apakah yang sedang berlaku kepada jiwa dan hati nurani negara sehingga para sasterawan merasakan perlunya menyampaikan peringatan sedemikian?

Pada 12 November 2026, tujuh tokoh kesusasteraan negara mengeluarkan suatu kenyataan bersama yang membawa mesej cukup besar kepada Malaysia.

Mereka ialah:

1. Datuk Seri (Dr.) A. Samad Said
2. Dato’ Baharuddin Zainal
3. Prof. (E) Dr. Muhammad Haji Salleh
4. Dato’ Dr. Anwar Ridhwan
5. Dato’ Dr. Zurinah Hassan
6. Datuk Dr. Siti Zainon Ismail
7. Dato’ Rahman Shaari

Mereka bukan sekadar penulis. Mereka ialah antara tokoh yang telah merakam sejarah, meneliti kehidupan masyarakat dan membentuk pemikiran bangsa melalui karya-karya kesusasteraan.

“Sebagai karyawan bidang kesusasteraan, kami percaya bahawa bahasa dan sastera mempunyai tanggungjawab untuk menyuarakan nilai kebenaran, keadilan dan kemanusiaan.

Sastera mengingatkan kita bahawa martabat sesebuah negara bukan hanya diukur melalui kemajuan ekonomi, kecanggihan teknologi atau kekuatan institusinya, tetapi juga melalui cara negara tersebut melayani rakyatnya, khususnya mereka yang tidak mempunyai kuasa, pengaruh dan kemampuan untuk memperjuangkan kepentingan sendiri.

Keadilan yang sebenar ialah keadilan
yang dapat dirasakan oleh semua lapisan masyarakat.”

Kenyataan mereka bukanlah suatu penghakiman terhadap mana-mana kes tertentu. Sebaliknya, ia merupakan peringatan moral bahawa keadilan tidak boleh dipisahkan daripada maruah negara.

Dan bagi kita sebagai rakyat Malaysia, kenyataan ini wajar dibaca bukan sekadar sebagai sebuah dokumen, tetapi sebagai suara hati nurani bangsa yang menuntut kita menilai semula hubungan antara kuasa, undang-undang dan keadilan.

1. Apabila Undang-Undang Mempunyai Dua Wajah

Salah satu perkara paling penting dalam kenyataan tersebut ialah penegasan bahawa tidak boleh wujud dua ukuran dalam pelaksanaan undang-undang.

Satu ukuran bagi mereka yang berkuasa dan berpengaruh, manakala satu lagi bagi rakyat biasa.

Prinsip ini begitu mudah difahami, tetapi pelaksanaannya menuntut keberanian dan integriti yang tinggi.

“Undang-undang bukan sekadar himpunan peraturan yang mengawal kehidupan masyarakat,tetapi merupakan landasan yang menjamin hak, kebebasan, keselamatan dan keadilan untuksetiap warga negara.

Oleh itu, prinsip kedaulatan undang-undang hendaklah ditegakkan secara adil dan saksama tanpa mengira kedudukan, pangkat, kekayaan, pengaruh, keturunan, kaum,agama mahupun latar belakang seseorang.

Kami ingin menegaskan bahawa keadilan tidak seharusnya menjadi hak istimewa golongan tertentu, sebaliknya merupakan hak asasi setiap insan.

Bayangkan seorang rakyat biasa yang melakukan kesalahan kecil. Dia mungkin tidak mempunyai kemampuan melantik peguam berpengalaman, tidak mempunyai hubungan dengan orang berpengaruh dan tidak tahu bagaimana hendak mempertahankan haknya.

Sebaliknya, seseorang yang kaya dan berkuasa mungkin mempunyai sumber kewangan, pasukan guaman dan kemampuan untuk menggunakan setiap ruang proses perundangan yang tersedia.

Mempunyai pembelaan undang-undang yang baik bukanlah suatu kesalahan. Setiap individu berhak mempertahankan dirinya.

Namun persoalannya ialah:

Adakah sistem keadilan kita benar-benar memberikan peluang yang setara kepada mereka yang tidak mempunyai kemampuan yang sama?

Keadilan bukan bermaksud semua orang mesti menerima hukuman yang sama tanpa mengambil kira fakta dan keadaan. Keadilan bermaksud setiap orang dinilai melalui prinsip, bukti dan proses yang sama, tanpa campur tangan yang tidak wajar.

Apabila masyarakat mula merasakan bahawa kedudukan seseorang boleh mempengaruhi bagaimana undang-undang dilaksanakan, kepercayaan terhadap institusi negara boleh terhakis.

Dan apabila kepercayaan itu hilang, kerosakan yang berlaku jauh lebih besar daripada satu keputusan mahkamah atau satu pertikaian politik.

2. Keadilan Bukan Milik Mereka yang Mampu Membelinya

Kenyataan para Sasterawan Negara membawa satu pemikiran yang sangat mendalam: keadilan ialah hak setiap insan, bukan keistimewaan golongan tertentu.

“Tidak boleh wujud dua ukuran dalampelaksanaan undang-undang, satu untuk mereka yang mempunyai kuasa dan pengaruh,manakala satu lagi untuk rakyat biasa.

Setiap individu hendaklah tertakluk pada prinsip danproses perundangan yang sama.

Tiada sesiapa yang boleh menganggap dirinya terlalu berkuasa untuk dipertanggungjawabkan, dan tiada sesiapa yang terlalu lemah sehingga dinafikan hak
untuk mendapatkan keadilan.“

Dalam kehidupan sebenar, mendapatkan keadilan memerlukan lebih daripada sekadar mengetahui bahawa seseorang mempunyai hak.

Ia boleh memerlukan wang, masa, pengetahuan, keberanian dan akses kepada institusi yang sepatutnya membantu.

Seorang pekerja yang dinafikan haknya mungkin mempunyai asas tuntutan yang sah, tetapi tidak berkemampuan menanggung kos pertikaian yang panjang.

Seorang warga emas yang dizalimi mungkin mengetahui bahawa beliau mempunyai hak, tetapi tidak tahu ke mana hendak mendapatkan pembelaan.

Seorang penduduk kampung yang berhadapan dengan pertikaian tanah mungkin memiliki dokumen dan hujah yang kukuh, tetapi masih berdepan kesukaran mengakses bantuan profesional.

Dalam keadaan seperti ini, hak yang tertulis di atas kertas belum tentu menjadi keadilan yang dapat dirasakan.

Negara yang benar-benar adil bukan sekadar menyediakan mahkamah dan undang-undang.

Negara yang adil mesti memastikan bahawa sistem tersebut boleh diakses oleh semua lapisan masyarakat.

Keadilan yang terlalu mahal untuk diperoleh akhirnya berisiko menjadi keistimewaan mereka yang berkemampuan.

3. Mengapa Sasterawan Perlu Bersuara?

Ada yang mungkin bertanya, apakah hubungan antara sastera dengan undang-undang?

Bukankah urusan undang-undang sepatutnya diserahkan kepada hakim, peguam, ahli akademik dan penggubal dasar?

Jawapannya terletak pada fungsi sebenar kesusasteraan.

Sastera bukan sekadar susunan kata-kata yang indah.

Sastera ialah cermin kehidupan manusia.

Melalui novel, puisi, cerpen dan drama, sasterawan menggambarkan penderitaan, penindasan, kemiskinan, kerakusan kuasa, pengkhianatan dan perjuangan manusia mempertahankan maruah.

Sasterawan sering melihat apa yang tidak kelihatan dalam laporan ekonomi atau statistik pembangunan.

Mereka melihat air mata seorang ibu yang kehilangan pembelaan.

Mereka melihat keresahan seorang pekerja yang dinafikan hak.

Mereka melihat masyarakat yang kehilangan keyakinan terhadap institusi yang sepatutnya melindungi mereka.

Sastera memberikan wajah manusia kepada persoalan yang kadangkala dianggap sekadar angka atau prosedur.

Oleh itu, apabila para Sasterawan Negara mengingatkan tentang keadilan, mereka sebenarnya sedang mempertahankan nilai kemanusiaan yang menjadi asas kepada kewujudan sesebuah negara.

Mereka mengingatkan kita bahawa pembangunan tanpa keadilan hanyalah kemajuan fizikal yang belum tentu membawa kemajuan peradaban.

4. Rukun Negara: Kita Lafazkan, Tetapi Adakah Kita Menghayatinya?

Malaysia mempunyai satu prinsip kenegaraan yang sangat jelas:

Kedaulatan Undang-Undang.

Ia merupakan prinsip keempat Rukun Negara.

Sejak di bangku sekolah, rakyat Malaysia telah diajar untuk melafazkan prinsip tersebut.

Namun adakah kita benar-benar memahami maksudnya?

Kedaulatan undang-undang bukan bermakna kerajaan mempunyai kuasa untuk menggunakan undang-undang sesuka hati.

Sebaliknya, ia bermakna semua pihak, termasuk kerajaan dan pemegang kuasa, tertakluk kepada undang-undang yang sah dan proses yang adil.

Tidak cukup sekadar mengatakan bahawa sesuatu tindakan dibuat mengikut undang-undang.

Kita juga perlu bertanya sama ada tindakan tersebut menghormati hak, mematuhi proses sewajarnya dan dilaksanakan tanpa diskriminasi.

“Prinsip Kedaulatan Undang-undang’ dalam Rukun Negara bukan hanya untuk dilafazkan, tetapi dihayati dan dilaksanakan sehingga tiada seorang pun berada di atas
undang-undang dan tiada seorang pun dinafikan perlindungan undang-undang.

Inilah asas sebuah negara Malaysia yang bermaruah, masyarakat yang bersatu dan peradaban yang menjunjung nilai kemanusiaan.”

Undang-undang mesti menjadi alat melindungi rakyat daripada penyalahgunaan kuasa, bukannya alat untuk menghalalkan penyalahgunaan kuasa.

Itulah perbezaan antara negara yang benar-benar menjunjung kedaulatan undang-undang dengan negara yang sekadar menggunakan undang-undang sebagai instrumen pemerintahan.

Jika kita mahu Rukun Negara terus dihormati oleh generasi muda, kita perlu membuktikan bahawa prinsipnya benar-benar diamalkan.

Anak muda tidak hanya belajar melalui apa yang kita katakan.

Mereka belajar melalui apa yang mereka lihat.

Dan apabila perlakuan pemimpin bercanggah dengan prinsip yang diajar di sekolah, keyakinan generasi muda terhadap nilai kenegaraan boleh terjejas.

5. Bahaya Apabila Rakyat Hilang Kepercayaan kepada Institusi

Sesebuah negara tidak akan menjadi kukuh semata-mata kerana mempunyai bangunan kerajaan yang megah, sistem digital yang canggih atau pertumbuhan ekonomi yang tinggi.

Kekuatan sesebuah negara turut bergantung pada kepercayaan rakyat terhadap institusinya.

Rakyat perlu percaya bahawa laporan mereka akan diperiksa dengan adil.

Mereka perlu percaya bahawa siasatan dilakukan berdasarkan bukti.

Mereka perlu percaya bahawa pendakwaan dibuat melalui pertimbangan profesional.

Mereka perlu percaya bahawa mahkamah bebas membuat keputusan berdasarkan undang-undang.

Dan mereka perlu percaya bahawa keputusan yang dibuat tidak dipengaruhi oleh kekayaan, kedudukan atau hubungan politik.

Apabila kepercayaan ini semakin lemah, masyarakat berisiko menjadi sinis.

Ada yang mula beranggapan bahawa undang-undang hanya tegas terhadap mereka yang tidak mempunyai perlindungan.

Ada yang mula mempersoalkan sama ada kejujuran masih mempunyai nilai.

Ada pula yang mungkin merasakan bahawa untuk berjaya, seseorang mesti mempunyai hubungan dengan kuasa.

Persepsi sebegini, sama ada dibuktikan atau tidak dalam sesuatu kes, tidak boleh dipandang ringan.

Namun persepsi juga tidak boleh dijadikan pengganti bukti. Sebarang dakwaan salah laku mesti dinilai melalui proses yang bebas, telus dan adil.

Tanggungjawab institusi bukan sekadar melaksanakan keadilan, tetapi membina keyakinan awam bahawa keadilan benar-benar dilaksanakan.

6. Islam Mengajar Keadilan Walaupun Terhadap Diri Sendiri

Dalam tradisi Islam, keadilan bukan sekadar tanggungjawab institusi. Ia merupakan amanah moral yang akan dipersoalkan di hadapan Allah SWT.

Allah SWT berfirman dalam Surah al-Nisa’, ayat 135, yang bermaksud:

“Wahai orang-orang yang beriman! Hendaklah kamu menjadi orang-orang yang sentiasa menegakkan keadilan, lagi menjadi saksi kerana Allah, sekalipun terhadap diri kamu sendiri, atau ibu bapa dan kaum kerabat kamu.”

Ayat ini membawa tuntutan yang sangat besar.

Keadilan tidak boleh berubah mengikut siapa yang kita sayangi, siapa yang kita sokong atau siapa yang memberikan manfaat kepada kita.

Malah apabila kepentingan diri sendiri bertembung dengan kebenaran, seorang mukmin tetap dituntut berpihak kepada keadilan.

Dalam sejarah Islam, kepimpinan yang adil tidak diukur semata-mata melalui kemampuan mempertahankan kuasa, tetapi melalui kesediaan meletakkan amanah dan kebenaran mengatasi kepentingan peribadi.

Prinsip ini mempunyai hubungan yang rapat dengan seruan para Sasterawan Negara.

Keadilan tidak mengenal pangkat, keturunan atau kekayaan.

Dan apabila keadilan ditegakkan dengan benar, ia menjadi asas kepada keamanan dan keharmonian masyarakat berbilang kaum serta agama.

7. Apakah Yang Perlu Dilakukan oleh Negara?

Kenyataan para Sasterawan Negara tidak sepatutnya berakhir sebagai bahan perbincangan sementara di media sosial.

Ia patut mendorong satu pembaharuan pemikiran tentang bagaimana negara mentadbir keadilan.

Pertama, kebebasan dan integriti institusi penguatkuasaan, pendakwaan serta kehakiman mesti terus diperkukuh supaya pelaksanaan tugas mereka tidak dipengaruhi tekanan yang tidak wajar.

Kedua, akses kepada bantuan guaman perlu diperluas agar golongan berpendapatan rendah tidak kehilangan peluang mendapatkan keadilan semata-mata kerana kekangan kewangan.

Ketiga, ketelusan dalam pengurusan kes berkepentingan awam perlu diperkukuh, setakat yang dibenarkan oleh undang-undang, tanpa menjejaskan hak pihak terlibat dan kebebasan mahkamah.

Keempat, pendidikan tentang hak, tanggungjawab, Perlembagaan Persekutuan dan Rukun Negara mesti diberi makna baharu. Anak muda perlu dilatih memahami keadilan sebagai nilai kehidupan, bukannya sekadar istilah peperiksaan.

Kelima, rakyat sendiri perlu berani mempertahankan prinsip yang sama terhadap semua pihak.

Kita tidak boleh menuntut ketegasan apabila pihak yang kita tidak sukai dituduh melakukan kesalahan, tetapi meminta pengecualian apabila pihak yang kita sokong berada dalam keadaan serupa.

Keadilan yang hanya dituntut untuk lawan politik bukanlah keadilan yang berprinsip. Ia boleh berubah menjadi alat persaingan kuasa.

8. Malaysia Tidak Boleh Menjadi Negara Maju yang Kehilangan Jiwa

Kita sering berbicara tentang cita-cita Malaysia menjadi negara berpendapatan tinggi, negara digital, pusat pelaburan serantau dan peneraju teknologi baharu.

Semua ini penting.

Namun persoalan yang lebih mendasar ialah: apakah makna kemajuan sekiranya rakyat masih meragui kemampuan sistem untuk melindungi hak mereka?

Apakah makna bangunan pencakar langit jika mereka yang hidup di bawahnya merasakan suara mereka tidak didengari?

Apakah makna pertumbuhan ekonomi jika manfaat perlindungan undang-undang tidak dapat dinikmati secara adil?

Sesebuah tamadun tidak hanya dinilai berdasarkan kekayaan yang diciptanya.

Tamadun juga dinilai berdasarkan bagaimana ia memperlakukan manusia yang paling lemah dalam masyarakatnya.

Di sinilah letaknya kekuatan mesej para Sasterawan Negara.

Mereka mengingatkan bahawa kemajuan material mesti berjalan bersama kemajuan akhlak, integriti dan kemanusiaan.

Tanpa asas tersebut, negara mungkin semakin kaya tetapi masyarakat semakin kehilangan kepercayaan.

Negara mungkin semakin moden tetapi hubungan antara rakyat dengan institusi semakin renggang.

Kita mungkin mencapai banyak petunjuk pembangunan, tetapi masih belum mencapai kematangan sebagai sebuah masyarakat yang benar-benar adil.

Penutup: Apabila Pena Menjadi Suara Keadilan

Kenyataan tujuh Sasterawan Negara pada 12 November 2026 sepatutnya menjadi peringatan kepada semua pihak, khususnya mereka yang diberikan amanah untuk memimpin dan mentadbir negara.

Suara mereka tidak wajar ditafsirkan sebagai permusuhan terhadap institusi.

Sebaliknya, tuntutan terhadap keadilan merupakan satu bentuk tanggungjawab warga yang mahu melihat institusi negara terus dihormati dan dipercayai.

Sasterawan tidak memegang kuasa pendakwaan.

Mereka tidak menjatuhkan hukuman.

Mereka tidak menggubal undang-undang.

Tetapi mereka mempunyai sesuatu yang sangat penting dalam kehidupan sebuah bangsa: keberanian moral untuk mengingatkan masyarakat tentang nilai kebenaran dan kemanusiaan.

Sejarah sesebuah negara bukan sahaja ditulis oleh mereka yang pernah memegang tampuk kuasa.

Ia turut ditulis oleh mereka yang berani menyuarakan kebenaran ketika masyarakat memerlukan peringatan.

Maka persoalan yang sepatutnya kita fikirkan bukan sekadar mengapa tujuh Sasterawan Negara tampil bersuara.

Persoalan yang lebih penting ialah:

Adakah kita sebagai rakyat, pemimpin dan institusi negara bersedia mendengar serta menghayati peringatan mereka?

Kerana sebuah negara boleh kehilangan kekayaan dan membinanya semula.

Sebuah negara boleh menghadapi kemelesetan ekonomi dan kembali pulih.

Tetapi apabila rakyat kehilangan kepercayaan bahawa keadilan akan ditegakkan tanpa mengira siapa yang berkuasa, pemulihannya mungkin mengambil masa yang jauh lebih panjang.

Undang-undang mesti menjadi pelindung kepada yang lemah, pengawal kepada yang berkuasa dan jaminan kepada setiap warga negara.

Kerana akhirnya, ukuran sebenar kedaulatan undang-undang bukanlah berapa banyak undang-undang yang kita miliki.

Tetapi sejauh mana undang-undang itu mampu menegakkan keadilan apabila berhadapan dengan kuasa.

Dan negara yang benar-benar bermaruah bukanlah negara yang rakyatnya takut kepada undang-undang, tetapi negara yang rakyatnya yakin bahawa undang-undang akan melindungi mereka.