Seruan Tindakan Kebangsaan: Menggerakkan 100 Saintis Bersara, demi Melindungi Masa Depan Kepelbagaian Biologi Malaysia

Oleh: Ahmad Ismail,

Seminar Ekologi Malaysia ke 12 (SEM-12) yang dianjurkan baru-baru ini oleh Persatuan Ekologi Malaysia (PEM) di Pusat Konvensyen Antarabangsa Putrajaya (PICC) telah mengetengahkan satu perkara berkepentingan nasional yang wajar diberi perhatian segera.

Seminar tersebut berjaya menghimpunkan saintis muda, pelajar universiti, ahli akademik, penyelidik, pembuat dasar, serta pengamal pemuliharaan bagi membincangkan masa depan pemuliharaan kepelbagaian biologi di Malaysia.

Walaupun semangat generasi muda amat memberangsangkan, ramai peserta kanan menyedari wujudnya jurang yang semakin ketara antara pakar kepelbagaian biologi berpengalaman dengan generasi saintis pelapis yang bakal mewarisi tanggungjawab mengurus serta melindungi kekayaan biologi negara.

Malaysia diiktiraf di peringkat antarabangsa sebagai salah sebuah negara mega-biodiversiti dunia. Namun, di sebalik pemilikan sumber biologi yang luar biasa, negara ini terus berdepan cabaran besar dalam membangunkan kepakaran yang mencukupi dalam bidang berkaitan kepelbagaian biologi.

Kekurangan pakar dalam bidang taksonomi, sistematik, ekologi, genetik, biologi pemuliharaan, dan pengurusan kepelbagaian biologi semakin jelas kelihatan. Kapasiti penyelidikan dalam beberapa bidang kritikal masih belum mencukupi, manakala sekolah dan universiti pula berdepan kesukaran untuk melahirkan saintis kepelbagaian biologi berkemahiran tinggi yang mampu mendepani cabaran masa hadapan.

Menyedari kebimbangan ini, peserta SEM-12 mencadangkan penubuhan Majlis Pakar dan Saintis Kepelbagaian Biologi Bersara Yang Aktif, yang dianggotai oleh ahli akademik bersara, penyelidik, pejuang pemuliharaan, bekas pegawai kerajaan, aktivis alam sekitar, pakar muzium, dan pengamal berpengalaman.

Walaupun telah bersara secara rasmi daripada institusi masing-masing, ramai antara mereka kekal aktif secara intelektual, mempunyai jaringan profesional yang luas, serta amat komited terhadap masa depan warisan kepelbagaian biologi Malaysia.

Majlis yang dicadangkan ini bukanlah bertujuan untuk menggantikan institusi sedia ada atau saintis muda. Sebaliknya, ia bermatlamat untuk melengkapi usaha yang sedang berjalan dengan menyediakan bimbingan, panduan strategik, memori institusi, dan perspektif saintifik yang bebas.

Pengalaman yang terkumpul selama berdekad-dekad tidak seharusnya dibiarkan hilang begitu sahaja selepas persaraan. Sebaliknya, kepakaran tersebut perlu digembleng sebagai aset negara bagi memperkukuh pemuliharaan kepelbagaian biologi, penyelidikan, pendidikan, dan pelaksanaan dasar.

Malaysia telah membangunkan kerangka kerja seperti Dasar Kepelbagaian Biologi Kebangsaan dan pelbagai inisiatif alam sekitar yang lain. Walau bagaimanapun, keberkesanan pelaksanaannya masih menjadi tanda tanya. Kehilangan kepelbagaian biologi terus berlaku pada kadar yang membimbangkan.

Habitat semula jadi semakin terpisah-pisah. Konflik manusia dan hidupan liar semakin kerap berlaku. Ekosistem berdepan tekanan akibat perubahan guna tanah, pencemaran, spesies asing invasif, penyakit baharu, pembangunan tidak mampan, dan perubahan iklim yang menuntut input saintifik yang lebih kukuh, keputusan dasar yang bermaklumat, serta tindakan bersepadu di semua peringkat.

Berlatarbelakangkan situasi ini, Majlis yang dicadangkan boleh berfungsi sebagai platform berharga untuk mengumpulkan syor dan penyelesaian praktikal daripada pakar kanan yang telah menyaksikan evolusi pengurusan kepelbagaian biologi sejak beberapa dekad lalu.

Pengalaman mereka dalam penyelidikan, pengajaran, amalan pemuliharaan, penggubalan dasar, penilaian impak alam sekitar, dan libat urus awam mampu menyumbang secara signifikan dalam menangani cabaran semasa serta mencorakkan hala tuju masa hadapan.

Sebagai langkah permulaan, PEM mencadangkan penganjuran Bengkel Khas Kepelbagaian Biologi untuk 100 pakar dan aktivis bersara. Bengkel ini akan menyediakan ruang kepada individu berpengalaman untuk membincangkan kebimbangan secara terbuka, mencadangkan penyelesaian, serta merangka syor berkaitan pemuliharaan kepelbagaian biologi, pendidikan, keutamaan penyelidikan, pengukuhan institusi, dan pembinaan kapasiti negara.

Tema-tema berikut mungkin boleh diberikan tumpuan:

• Ancaman baharu terhadap kepelbagaian biologi dan ekosistem Malaysia.
• Kepakaran dan kemahiran profesional yang amat diperlukan pada masa hadapan.
• Memperkukuh sains taksonomi, sistematik, genetik, ekologi, dan pemuliharaan.
• Memperkasa pendidikan kepelbagaian biologi di peringkat sekolah dan universiti.
• Membina generasi saintis kepelbagaian biologi dan pemimpin pemuliharaan pelapis.
• Peranan pakar bersara sebagai mentor, penasihat, jurulatih, dan pemelihara ilmu.
• Strategi untuk meningkatkan pelaksanaan Dasar Kepelbagaian Biologi Kebangsaan.
• Keutamaan penyelidikan dan keperluan dana bagi dekad akan datang.
• Syor untuk agensi kerajaan, universiti, muzium, institut penyelidikan, NGO, sektor korporat, dan industri.
• Mekanisme bagi menubuhkan Majlis Penasihat Kepelbagaian Biologi Kebangsaan.

Segala idea, syor, kebimbangan, dan cadangan strategik boleh dikumpulkan menjadi dokumen rasmi untuk diserahkan kepada pihak berkaitan. Objektifnya adalah untuk memastikan suara dan kepakaran golongan profesional kepelbagaian biologi yang berpengalaman menyumbang secara langsung kepada proses membuat keputusan dan pelaksanaan dasar negara.

Kejayaan agenda kepelbagaian biologi Malaysia bukan sahaja bergantung pada dasar, bangunan, muzium, makmal, dan kawasan pemuliharaan, tetapi kepakaran manusia. Oleh itu, pelaburan terhadap saintis berpengalaman, pendidik berpengetahuan, dan pengamal pemuliharaan yang berdedikasi wajar dianggap sebagai pelaburan untuk masa depan negara.

Inisiatif ini membuka peluang kepada pakar bersara untuk terus berbakti kepada negara melalui cara yang bermakna menggabungkan pengalaman dengan tenaga orang muda, membina komuniti kepelbagaian biologi yang lebih kukuh, bijaksana, dan berkesan dalam melindungi warisan alam semula jadi yang tidak ternilai untuk generasi akan datang.