Apabila Libya Datang Belajar Daripada Malaysia: Sudahkah Kita Sendiri Menghayati Rukun Negara?

Rukun Negara, Pancasila dan cabaran membina akal budi bangsa dalam pembangunan sebuah negara.

KUALA LUMPUR, 17 Oktober 2026

Apabila sebuah negara dari Afrika Utara datang ke Malaysia untuk mempelajari pengalaman kita membina perpaduan, membentuk jati diri kebangsaan dan membangunkan masyarakat yang harmoni, sewajarnya kita berasa bangga.

Namun, di sebalik kebanggaan itu, terdapat satu persoalan yang jauh lebih besar.

Apakah nilai yang ingin dipelajari oleh negara lain daripada Malaysia benar-benar telah kita hayati dalam kehidupan sendiri?

Persoalan inilah yang menjadi antara inti pati penting pertemuan antara Majlis Perundingan Melayu (MPM) dengan delegasi NESDB dari Libya pada 15 Oktober 2026.

Lawatan tersebut bertujuan mendapatkan pandangan dan pengalaman Malaysia dalam usaha memuktamadkan pembangunan menyeluruh Program PPSB, khususnya berkaitan perpaduan nasional, keharmonian sosial dan pembentukan tingkah laku masyarakat yang positif.

Perbincangan yang berlangsung di MPM bukan sekadar pertemuan diplomatik atau pertukaran pengalaman pentadbiran. Ia membuka ruang muhasabah tentang bagaimana sebuah negara membentuk jiwa rakyatnya, mengukuhkan nilai bersama dan memastikan pembangunan ekonomi berjalan seiring dengan pembangunan manusia.

Lebih penting, pertemuan ini memperlihatkan bahawa pembangunan negara bukan sekadar persoalan infrastruktur, pelaburan atau pertumbuhan Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK).

Pembangunan negara sebenarnya bermula dengan pembangunan akal budi manusia.

Rukun Negara: Daripada Semangat 1969 kepada Cabaran 2026

Rukun Negara lahir dalam suasana negara menghadapi cabaran besar selepas tragedi 13 Mei 1969.

Ketika itu, Malaysia memerlukan suatu falsafah kebangsaan yang mampu menyatukan masyarakat berbilang kaum, agama dan budaya dalam sebuah negara merdeka.

Rukun Negara diperkenalkan pada 31 Ogos 1970 sebagai landasan membentuk perpaduan dan kehidupan bernegara.

Lima prinsipnya bukan sekadar susunan kata-kata untuk dihafal:

1. Kepercayaan kepada Tuhan.
2. Kesetiaan kepada Raja dan Negara.
3. Keluhuran Perlembagaan.
4. Kedaulatan Undang-undang.
5. Kesopanan dan Kesusilaan.

Kelima-lima prinsip tersebut sepatutnya membentuk pemikiran, pertimbangan, tindakan dan tanggungjawab setiap rakyat Malaysia.

Namun, setelah lebih lima dekad, apakah Rukun Negara masih menjadi pedoman kehidupan masyarakat, atau sekadar bacaan dalam majlis rasmi dan perhimpunan sekolah?

Dalam pertemuan bersama delegasi Libya, Tan Sri Dr Abdul Aziz Abdul Rahman membangkitkan kebimbangan bahawa Rukun Negara semakin kehilangan kedudukannya sebagai ideologi kebangsaan yang dihormati dan dihayati.

Bacaan ikrar masih kedengaran di sekolah, universiti dan institusi awam. Namun, pengulangan lafaz tidak semestinya melahirkan kesedaran.

Rukun Negara yang hanya berada pada bibir tidak akan mampu membentuk sebuah bangsa yang mempunyai jiwa kebangsaan.

Di sinilah letaknya cabaran besar Malaysia hari ini.

Kita berjaya membina bangunan tinggi, lebuh raya moden, pusat perdagangan antarabangsa dan ekonomi digital. Namun, pembangunan fizikal belum tentu mencerminkan kematangan masyarakat dalam menghormati perbezaan, mempertahankan keadilan dan mengutamakan kepentingan negara.

Mengapa MPM Mahu Merekayasa Semula Rukun Negara?

Pada 20 Ogos 2026, MPM telah mengadakan perbincangan meja bulat bagi menilai semula pendekatan penghayatan Rukun Negara.

Langkah ini membawa kepada pembentukan Majlis Perekayasaan Semula Rukun Negara di bawah MPM.

Tujuannya bukan untuk menggantikan prinsip Rukun Negara, tetapi untuk meneliti bagaimana prinsip tersebut dapat dihidupkan semula melalui pendekatan yang lebih menyeluruh.

Antara dimensi yang diberikan perhatian ialah perpaduan sosial, toleransi masyarakat, pertahanan bukan ketenteraan atau soft defence, serta pembangunan modal sosial.

Ini merupakan suatu anjakan pemikiran yang penting.

Selama ini, perpaduan sering diukur melalui jumlah program, sambutan perayaan, kempen kesedaran dan aktiviti kemasyarakatan.

Tetapi persoalan sebenar ialah sama ada program tersebut berjaya mengubah sikap dan perilaku masyarakat.

Adakah rakyat lebih menghormati antara satu sama lain? Adakah semangat kejiranan semakin kukuh? Adakah masyarakat lebih bertanggungjawab terhadap institusi negara? Adakah generasi muda memahami hak dan kewajipan mereka sebagai warganegara?

Jika persoalan ini tidak dijawab melalui pemerhatian dan pengukuran yang jelas, kita mungkin hanya berbangga dengan jumlah program tanpa mengetahui keberkesanannya.

Rukun Negara perlu diterjemahkan menjadi suatu ekosistem pembentukan akal budi kebangsaan, bermula daripada keluarga, sekolah dan komuniti sehingga kepada pentadbiran negara.

Pancasila: Pengajaran Besar daripada Indonesia

Satu lagi dimensi penting dalam pertemuan tersebut ialah perkongsian pengalaman Indonesia melalui PUSPIP.

Pembentangan oleh Dimas Supriyanto, Pengarah PUSPIP, mengetengahkan pengalaman Indonesia membina kesatuan dalam sebuah negara yang memiliki ribuan pulau, ratusan bahasa dan kepelbagaian agama serta budaya.

Indonesia telah menjadikan Pancasila sebagai asas falsafah negara sejak era kemerdekaannya.

Pancasila membantu menyediakan kerangka nilai bersama bagi masyarakat yang mempunyai latar belakang berbeza.

Pengajaran terpenting daripada pengalaman Indonesia bukanlah bahawa kepelbagaian mesti dihapuskan untuk membentuk perpaduan.

Sebaliknya, kepelbagaian perlu diikat oleh suatu kesedaran kebangsaan yang mampu mengatasi kepentingan kelompok sempit.

Bangsa Indonesia boleh berbeza bahasa daerah, agama dan adat, tetapi tetap berkongsi identiti sebagai rakyat Indonesia.

Malaysia juga mempunyai asas kenegaraan tersendiri melalui Perlembagaan Persekutuan, institusi Raja-Raja Melayu, kedudukan Islam sebagai agama Persekutuan, bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan prinsip-prinsip Rukun Negara.

Kesemua asas ini perlu difahami dalam kerangka tanggungjawab bersama, bukannya digunakan untuk memperluas jurang antara masyarakat.

Perpaduan tidak menuntut seseorang meninggalkan identiti asalnya. Perpaduan menuntut setiap warganegara memahami bahawa masa depan negara merupakan tanggungjawab bersama.

Negara yang kuat bukan semestinya negara yang tidak mempunyai perbezaan, tetapi negara yang mempunyai nilai bersama untuk menguruskan perbezaan tersebut.

Pengajaran inilah yang relevan untuk Libya ketika negara berkenaan berusaha membangunkan pendekatan tersendiri bagi mengukuhkan kesepaduan masyarakatnya.

Indeks Kebahagiaan: Negara Maju Belum Tentu Rakyatnya Bahagia

Pertemuan MPM turut menampilkan pandangan Profesor Emeritus Dato’ Dr Sulaiman Mohd Yasin, mantan Naib Canselor Universiti Malaysia Terengganu, berkenaan kepentingan Indeks Kebahagiaan.

Perbincangan ini memperluas pengertian pembangunan negara daripada pertumbuhan ekonomi kepada kesejahteraan manusia.

Selama bertahun-tahun, pencapaian pembangunan sering ditentukan oleh angka pelaburan, pertumbuhan ekonomi, pendapatan negara dan pembangunan infrastruktur.

Namun, angka-angka tersebut tidak semestinya menggambarkan keadaan sebenar kehidupan rakyat.

Sebuah negara mungkin kaya, tetapi rakyatnya tertekan dengan kos sara hidup.

Sebuah bandar mungkin moden, tetapi masyarakatnya kehilangan hubungan kejiranan.

Sebuah keluarga mungkin mempunyai pendapatan tinggi, tetapi kekurangan masa untuk bersama.

Oleh itu, ukuran pembangunan perlu merangkumi dimensi kesejahteraan yang lebih luas.

Laporan pertemuan tersebut turut merujuk kepada Indeks Kebahagiaan Rakyat Malaysia 2024 yang dibangunkan oleh Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM).

Indeks sedemikian boleh membantu pembuat dasar memahami kesejahteraan masyarakat dan mengenal pasti aspek kehidupan yang memerlukan perhatian.

Namun, indeks tidak sepatutnya menjadi angka untuk dibanggakan semata-mata.

Ia harus digunakan untuk membentuk tindakan, menilai keberkesanan dasar dan mengenal pasti kelompok masyarakat yang masih tertinggal.

Cadangan penggunaan papan pemuka digital atau digital dashboard bagi memantau pencapaian program secara berterusan merupakan antara pendekatan yang wajar diberikan perhatian.

Kementerian, kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan dan pertubuhan masyarakat sepatutnya mempunyai petunjuk prestasi yang mengukur perubahan sebenar dalam kesejahteraan rakyat.

Akhirnya, ukuran kejayaan sesebuah kerajaan bukan sahaja berapa banyak wang yang dibelanjakan, tetapi sejauh mana kehidupan manusia menjadi lebih baik.

Generasi Muda Bukan Sekadar Pewaris Negara

Pengalaman Program PINTAR yang dikongsikan dalam pertemuan tersebut membuktikan bahawa anak muda boleh menjadi penggerak utama perubahan masyarakat.

Program ini diterajui oleh golongan muda di bawah MPM dengan kerjasama Universiti Malaysia Pahang Al-Sultan Abdullah (UMPSA) bagi meningkatkan minat pelajar berusia sekitar 9 hingga 15 tahun terhadap bidang Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik (STEM).

Pelaksanaan perintisnya melibatkan sekolah di Pahang, Terengganu dan Putrajaya.

Menurut laporan MPM, program tersebut pada awalnya menyasarkan penyertaan 10,000 pelajar bagi tempoh Mac hingga Oktober 2026.

Namun, jumlah pelajar yang telah dicapai dilaporkan menghampiri 13,000 orang.

Pencapaian ini memperlihatkan potensi besar gerakan kesukarelawanan belia apabila disokong oleh institusi pendidikan dan agensi kerajaan.

Usaha memperkenalkan bidang baharu seperti Orange Science atau Sains Kreatif dan Sains Kecerdasan Buatan (AI) juga menunjukkan bahawa pendidikan perlu bergerak seiring dengan perkembangan zaman.

Walau bagaimanapun, kejayaan pendidikan tidak boleh diukur melalui jumlah penyertaan semata-mata.

Ukuran lebih bermakna ialah perubahan minat, keupayaan berfikir, keyakinan pelajar dan kesediaan mereka meneroka ilmu secara berterusan.

Program seperti PINTAR wajar dilihat sebagai sebahagian daripada usaha membangunkan modal insan dan modal sosial negara.

Anak muda perlu diberikan peluang menjadi pencipta penyelesaian, bukan sekadar penerima bantuan atau peserta program.

Wanita sebagai Tiang Pembangunan Modal Sosial

Satu lagi perkongsian menarik dalam pertemuan tersebut ialah Program WEBBB yang dibangunkan oleh UTL Academy.

Program keusahawanan wanita ini diketengahkan oleh Dato’ Faridah A. Jabbar dan pasukannya sebagai pendekatan memperkasakan wanita tanpa mengira kaum, usia atau latar belakang pendidikan.

WEBBB merujuk kepada empat elemen, iaitu Wealth, Brain, Beauty and Bravery.

Keusahawanan dalam kerangka ini tidak hanya dilihat sebagai kegiatan menjana pendapatan.

Ia melibatkan pembangunan ilmu, keyakinan diri, keberanian membuat keputusan dan kemampuan wanita membina kehidupan yang lebih baik.

Penyertaan wanita dalam ekonomi mempunyai kesan yang jauh melangkaui keuntungan perniagaan.

Wanita yang mempunyai akses kepada ilmu, kemahiran dan peluang ekonomi berpotensi memperkukuh kesejahteraan keluarga, pendidikan anak-anak serta jaringan sokongan masyarakat.

Sebab itulah pembangunan wanita perlu menjadi sebahagian daripada strategi pembangunan modal sosial negara.

Pengalaman UTL Academy yang pernah terlibat dalam program pendidikan di Tripoli dan Misrata pada Mei 2024 turut membuka ruang untuk kerjasama keusahawanan wanita antara Malaysia dengan Libya.

Ia membuktikan bahawa kerjasama antarabangsa tidak semestinya terhad kepada perdagangan dan pelaburan besar.

Pemindahan ilmu, pembentukan kemahiran dan pembangunan komuniti juga merupakan bentuk diplomasi yang mempunyai nilai jangka panjang.

Pelajaran daripada Libya untuk Malaysia Sendiri

Sewaktu delegasi Libya datang mendapatkan pengalaman daripada Malaysia, kita sebenarnya mempunyai peluang untuk menilai kembali kejayaan dan kelemahan pendekatan pembangunan masyarakat sendiri.

Malaysia telah melalui perjalanan panjang membina sebuah negara berbilang kaum dan agama.

Kita mempunyai pengalaman membangunkan dasar perpaduan, institusi pendidikan, program kemasyarakatan serta falsafah kebangsaan.

Namun, pengalaman tersebut tidak bermakna segala masalah telah selesai.

Cabaran perpaduan masih wujud. Perbezaan politik kadangkala mengatasi kepentingan negara. Perdebatan kaum dan agama boleh menjadi semakin tegang, khususnya melalui media sosial. Kemajuan teknologi pula membawa perubahan kepada cara manusia bekerja, berkomunikasi dan membina hubungan.

Keadaan ini menuntut pendekatan baharu yang lebih tersusun.

Berdasarkan inti pati pertemuan MPM, Malaysia wajar memberikan perhatian kepada beberapa pembaharuan utama.

Pertama, mengembalikan Rukun Negara sebagai falsafah kehidupan bernegara. Prinsipnya mesti diterjemahkan kepada amalan yang boleh difahami dan dilaksanakan oleh setiap lapisan masyarakat.

Kedua, membina ekosistem pendidikan nilai dan akal budi. Pendidikan bukan hanya untuk melahirkan pekerja mahir, tetapi juga manusia berilmu, beretika, beradab dan bertanggungjawab.

Ketiga, menjadikan modal sosial sebagai keutamaan pembangunan. Hubungan kekeluargaan, kejiranan, kepercayaan masyarakat dan kesukarelawanan perlu diperkukuh sebagai sebahagian daripada daya tahan negara.

Keempat, mengukur keberkesanan program melalui perubahan sebenar. Kejayaan bukan dinilai daripada jumlah majlis, tetapi daripada perubahan tingkah laku dan kesejahteraan masyarakat.

Kelima, memperkasakan belia dan wanita sebagai pelaksana perubahan. Mereka bukan sekadar kumpulan sasaran, sebaliknya rakan strategik dalam membentuk masa depan negara.

Langkah-langkah ini memerlukan komitmen berterusan daripada kerajaan, institusi pendidikan, pertubuhan masyarakat dan rakyat sendiri.

Pertahanan Negara Bermula dengan Jiwa Bangsa

Salah satu pemikiran yang wajar diberikan perhatian daripada perbincangan MPM ialah hubungan antara ideologi kebangsaan dengan soft defence, iaitu ketahanan negara yang dibina melalui kekuatan nilai, perpaduan dan kesedaran rakyat.

Kekuatan sesebuah negara tidak hanya bergantung kepada jumlah anggota tentera, persenjataan atau peruntukan pertahanan.

Negara juga memerlukan rakyat yang mempunyai kesetiaan, disiplin, keyakinan terhadap institusi dan kesediaan mempertahankan kepentingan bersama.

Masyarakat yang berpecah-belah mudah terdedah kepada manipulasi maklumat, hasutan kebencian dan perpecahan sosial.

Sebaliknya, masyarakat yang mempunyai nilai bersama dan saling mempercayai lebih berupaya menghadapi tekanan ekonomi, ancaman keselamatan dan krisis nasional.

Inilah sebabnya Rukun Negara perlu dilihat dalam konteks yang lebih luas daripada sekadar aktiviti perpaduan.

Ia seharusnya menjadi sebahagian daripada asas ketahanan nasional.

Kita tidak boleh mengharapkan rakyat mempertahankan negara semata-mata kerana mereka mengetahui sempadan geografinya.

Rakyat perlu mempunyai rasa kepunyaan terhadap negara, memahami sejarahnya dan merasakan bahawa masa depan mereka terikat dengan masa depan tanah air.

Penutup: Negara Tidak Dibina dengan Bangunan Semata-mata

Kunjungan delegasi Libya ke MPM pada 15 Oktober 2026 memberi satu pengajaran penting.

Sebuah negara boleh membina jalan raya, lapangan terbang, pelabuhan, pusat data dan bandar pintar melalui perancangan pembangunan serta peruntukan kewangan.

Namun, membina sebuah bangsa memerlukan sesuatu yang lebih mendalam.

Ia memerlukan nilai, pendidikan, akal budi, kesetiaan, kepercayaan dan kesediaan masyarakat untuk hidup bersama walaupun mempunyai perbezaan.

Bangunan boleh disiapkan dalam beberapa tahun.

Ekonomi boleh dipulihkan melalui dasar dan pelaburan.

Tetapi pembentukan jiwa bangsa memerlukan kesinambungan antara generasi.

Malaysia telah memiliki Rukun Negara sebagai asas penting dalam perjalanan kenegaraannya. Kita tidak perlu mencari falsafah baharu semata-mata untuk kelihatan maju.

Sebaliknya, kita perlu memastikan falsafah yang sedia ada difahami, dihayati dan diterjemahkan menjadi tindakan.

Jika Libya datang untuk mempelajari bagaimana Malaysia membentuk perpaduan dan jati diri kebangsaan, maka sudah tiba masanya Malaysia sendiri bertanya:

Adakah kita masih membina bangsa, atau sekadar membangunkan negara?

Kerana pembangunan negara yang sebenar bukan hanya terletak pada kemegahan bangunan yang didirikan, tetapi pada ketinggian akal budi manusia yang menghuninya.

Rukun Negara tidak seharusnya tinggal sebagai ikrar yang dilafazkan. Ia mesti menjadi jiwa yang menghidupkan Malaysia.

---

Rujukan utama: Majlis Perundingan Melayu (MPM), “Daily Report on the Mission of NESDB to Visit Malaysia to Obtain Inputs to Finalise the Comprehensive Development of the PPSB Program”, 15 Oktober 2026. Artikel ini merupakan ulasan dan pengembangan pemikiran berdasarkan laporan tersebut, bukan transkrip rasmi mesyuarat.