Bermulalah Usaha MPM Merekayasa Rukun Negara

Rukun Negara tidak perlu diganti. Rukun Negara perlu dihidupkan kembali.

Itulah antara kesimpulan besar yang lahir daripada Majlis Sembang-Santai MPM 2026 pada 20 Ogos lalu apabila Majlis Perundingan Melayu (MPM) memilih tema:

“Bedah Kembali Ideologi Rukun Negara, Kentalkan Semula Semangat Jatidiri Anak Bangsa.”

Tema itu bukan sekadar tajuk sebuah wacana.

Ia membawa satu persoalan yang jauh lebih besar: setelah lebih setengah abad Rukun Negara berada di hadapan mata kita, sejauh manakah lima prinsip itu benar-benar hidup dalam pemikiran, tingkah laku, institusi dan kehidupan seharian rakyat Malaysia?

Rukun Negara telah diisytiharkan pada 31 Ogos 1970, susulan pergolakan 13 Mei 1969, dengan matlamat membentuk perpaduan yang kukuh dalam sebuah masyarakat majmuk. Ini bermakna pada tahun 2026, Rukun Negara telah berusia 56 tahun.

Namun usia panjang sesuatu gagasan tidak dengan sendirinya menjamin ia terus difahami, dihayati dan diamalkan.

Di sinilah bermulanya gagasan MPM untuk merekayasa semula penghayatan Rukun Negara.

Merekayasa Bukan Mengubah Rukun Negara

Perkataan merekayasa mungkin menimbulkan salah faham jika tidak dijelaskan.

Merekayasa Rukun Negara bukan bererti menukar lima prinsipnya:

Kepercayaan kepada Tuhan;
Kesetiaan kepada Raja dan Negara;
Keluhuran Perlembagaan;
Kedaulatan Undang-undang; dan
Kesopanan dan Kesusilaan.

Prinsip-prinsip ini kekal.

Yang perlu direkayasa ialah cara kita memahami, menghayati, menterjemahkan, melaksanakan dan mengukur keberkesanannya dalam masyarakat moden.

Bahasanya mungkin perlu dipersembahkan secara lebih dekat dengan generasi baharu.

Kaedah pendidikan perlu berubah.

Saluran komunikasi perlu berubah.

Teknologi perlu dimanfaatkan.

Institusi perlu diberikan peranan.

Komuniti perlu digerakkan.

Prestasi perlu diukur.

Jika pada tahun 1970 Rukun Negara boleh disampaikan melalui sekolah, radio, televisyen dan upacara rasmi, dunia 2026 jauh berbeza. Anak muda hari ini hidup dalam ekosistem media sosial, kecerdasan buatan, ekonomi digital, budaya global dan ruang maklumat tanpa sempadan.

Prinsip tidak berubah.

Tetapi kaedah membumikan prinsip mesti berubah mengikut zaman.

Rukun Negara dan Falsafah Sosial Negara

Sains sosial mempunyai ruang yang amat luas.

Ia menyentuh keluarga, pendidikan, komuniti, kebudayaan, keselamatan, perpaduan, ekonomi, pembangunan insan, teknologi dan akhirnya pembinaan sebuah bangsa.

Bidang sosial juga bukan sesuatu yang statik. Ia dinamik dan sentiasa menyesuaikan diri dengan perubahan masyarakat.

Namun di sebalik perubahan itu, falsafah sosial sebuah negara perlu mempunyai teras yang kukuh.

Malaysia mengimpikan masyarakat yang maju tetapi tetap berakhlak; makmur tetapi adil; moden tetapi mempunyai jatidiri; berbeza latar belakang tetapi mampu hidup bersama; serta memiliki persekitaran yang selamat, sihat dan saling menghormati.

Maka pembangunan sosial tidak boleh difahami sekadar sebagai bantuan kerajaan kepada mereka yang miskin, kurang upaya atau rentan.

Ia jauh lebih besar daripada itu.

Pembangunan sosial bererti membangunkan manusia sepanjang hayat, memperkukuh keluarga dan komuniti, meningkatkan kepercayaan antara rakyat, membina jaringan masyarakat dan mewujudkan kerjasama antara kerajaan, sektor swasta, institusi masyarakat serta badan sukarela.

Kerajaan sendiri mengiktiraf sifat rentas sektor ini. Majlis Sosial Negara (MSN) menjadi platform tertinggi untuk menyelaras isu sosial merentasi kementerian dan agensi. Pada 7 Mei 2026, mesyuarat MSN dipengerusikan oleh Timbalan Perdana Menteri, dan kerajaan menyatakan bahawa pelaksanaan agenda sosial memerlukan pendekatan Whole of Government dan Whole of Nation.

Di sinilah Rukun Negara seharusnya dilihat bukan sekadar sebagai ikrar kenegaraan.

Ia perlu menjadi sebahagian daripada infrastruktur sosial negara.

Daripada “Obligasi Sosial” kepada “Social Capital”

Antara perbincangan terpenting dalam usaha MPM ini ialah pembinaan sebuah naratif baharu.

Selama ini bidang sosial sering dilihat dari sudut kebajikan, kerajaan membantu mereka yang memerlukan.

Pendekatan itu masih penting.

Tetapi ia tidak mencukupi.

Naratif baharu perlu melihat kekuatan masyarakat sebagai social capital, modal sosial.

Modal sosial ialah nilai yang terhasil daripada kepercayaan, hubungan keluarga, jaringan komuniti, penyertaan masyarakat, kerjasama dan keupayaan rakyat untuk saling membantu.

Legatum Prosperity Index sendiri menggunakan Social Capital sebagai salah satu tonggak dalam mengukur kemakmuran sesebuah negara. Institusi itu menjelaskan bahawa modal sosial berkaitan tahap kepercayaan, rasa hormat, bantuan sesama masyarakat serta jaringan dan institusi yang menghubungkan mereka.

Dalam Indeks Legatum 2023, Malaysia berada di kedudukan ke-63 daripada 167 negara bagi Social Capital, meningkat berbanding satu dekad sebelumnya. Singapura pula berada di kedudukan ke-21. Data ini tidak harus dibaca semata-mata sebagai pertandingan antara negara, tetapi sebagai petunjuk bahawa Malaysia masih mempunyai ruang besar untuk meningkatkan kekuatan jaringan sosial, kepercayaan dan penyertaan masyarakat.

Indeks Legatum 2026 pula menggunakan sampel 161 negara dan metodologinya disemak dari semasa ke semasa, maka angka antara edisi tidak wajar dibandingkan secara mekanikal. Dalam kedudukan keseluruhan kemakmuran 2026, Malaysia berada di tempat ke-46 manakala Singapura di tempat ke-23.

Mesejnya mudah.

Masyarakat yang saling mempercayai, saling membantu dan mempunyai jatidiri adalah aset negara.

Ia mempunyai nilai ekonomi.

Ia mempunyai nilai keselamatan.

Ia mempunyai nilai politik sosial.

Ia mempunyai nilai kepada kestabilan dan kemakmuran negara.

Dengan pengertian inilah Rukun Negara boleh menjadi salah satu instrumen terpenting dalam pembinaan social capital Malaysia.

Apabila Rukun Negara Semakin Jauh daripada Kehidupan

Inilah kebimbangan yang dibangkitkan dalam Majlis Sembang-Santai MPM.

Rata-rata peserta merasakan bahawa Rukun Negara semakin kurang mendapat tempat dalam kehidupan seharian.

Ramai boleh menyebut lima prinsipnya.

Tetapi mampukah kita menerangkan falsafah di belakangnya?

Lebih penting lagi, dapatkah kita melihat lima prinsip itu hidup dalam budaya masyarakat, organisasi, sekolah, universiti, tempat kerja, ruang digital dan pentadbiran?

Apabila sesuatu ideologi nasional hanya dibaca ketika perhimpunan, tetapi tidak mempunyai mekanisme untuk diterjemahkan kepada kehidupan sebenar, ia akhirnya boleh menjadi sekadar susunan perkataan.

Rukun Negara tanpa penghayatan akan menjadi hafalan.
Rukun Negara tanpa pelaksanaan akan menjadi slogan.
Rukun Negara tanpa akal budi akan menjadi kaku.

Sebab itulah persoalan sebenar bukan sama ada rakyat masih menghafal Rukun Negara.

Persoalannya ialah:

Adakah Rukun Negara sedang membentuk manusia Malaysia?

Belajar daripada Negara Jiran

Kita juga boleh melihat bagaimana negara lain terus menginstitusikan gagasan kenegaraan masing-masing.

Indonesia mempunyai Badan Pembinaan Ideologi Pancasila (BPIP) yang menjalankan kajian, pendidikan, penggubalan cadangan dasar dan usaha aktualisasi Pancasila dalam kehidupan masyarakat dan pentadbiran. Malah Pelan Strategik BPIP 2025–2029 sendiri mengakui bahawa perubahan zaman memerlukan Pancasila terus diaktualisasikan supaya kekal relevan.

Maknanya, memiliki ideologi nasional sahaja tidak memadai.

Ideologi itu perlu mempunyai ekosistem yang sentiasa menghidupkannya.

Singapura pula memperkenalkan National Service pada 1967, dua tahun selepas kemerdekaannya. Kerajaan Singapura sendiri menyifatkan National Service bukan sahaja sebagai instrumen pertahanan tetapi sebuah institusi nasional yang membantu membina perpaduan, identiti bersama dan ketahanan masyarakat.

Malaysia tidak perlu meniru mana-mana negara secara bulat-bulat.

Tetapi kita boleh belajar satu perkara:

jatidiri bangsa tidak terbentuk secara automatik. Ia perlu dibina, dipupuk dan diwariskan.

Lahirnya Badan Bertindak Kebangsaan

Daripada perbincangan pada 20 Ogos itulah tercapai konsensus supaya MPM mengambil satu langkah seterusnya, menubuhkan sebuah Badan Bertindak Kebangsaan Merekayasa Ideologi Rukun Negara.

Ia dicadangkan bukan sebagai satu lagi organisasi yang hanya mengadakan seminar.

Hasratnya lebih besar.

Ia mahu menjadi gerakan masyarakat.

Sekretariat MPM diberikan mandat mengenal pasti individu daripada pelbagai latar belakang, kaum, profesion, institusi dan generasi yang mempunyai kemampuan serta kesungguhan untuk menggerakkan agenda ini.

Maka pada Khamis, 17 September 2026, seramai kira-kira 20 orang yang dipilih telah berhimpun dalam Mesyuarat Pemula.

Sekumpulan anak muda daripada Program Pintar turut menawarkan diri untuk menggerakkan Sekretariat Tetap sebagai jentera kepada gerakan ini.

Pertemuan itu menjadi titik permulaan.

Daripada sebuah wacana, lahirlah sebuah gerakan.

Dua Belas Portfolio, Daripada Pemikiran kepada Pelaksanaan

Badan ini tidak mahu Rukun Negara berhenti pada tahap falsafah.

Sebab itu 12 portfolio awal dibentuk untuk menggerakkannya secara sistematik:

1. Pembangunan dan Pemerkasaan, membangunkan garis panduan bagaimana institusi dan komuniti boleh melaksanakan serta menghayati Rukun Negara.
2. Akta dan Peraturan, mengkaji keperluan perundangan serta menyediakan syor dan input berkaitan perlindungan dan pengukuhan kedudukan Rukun Negara.
3. Media dan Penerangan, membangunkan komunikasi berterusan agar masyarakat memahami falsafah, program dan perkembangan inisiatif.
4. Kewangan dan Pendanaan, menghubungkan institusi pelaksana dengan sumber pendanaan, termasuk mekanisme pengiktirafan dan insentif prestasi yang sesuai.
5. Jaringan Institusi, membina jaringan sekolah, universiti, organisasi profesional, institusi awam dan swasta.
6. Jaringan Komuniti, menghubungkan persatuan masyarakat, badan sukarela dan organisasi akar umbi.
7. Kajian, Pemantauan dan Indeks Prestasi, membangunkan kaedah penilaian bagi mengukur keberkesanan pelaksanaan dan penghayatan Rukun Negara.
8. Teknologi dan IT, meneroka penggunaan dashboard digital, data dan teknologi sebagai alat pelaksanaan serta pemantauan.
9. Perisian dan Input, menghasilkan kandungan, modul dan bahan yang sesuai dengan generasi serta kelompok masyarakat yang berbeza.
10. Keselamatan, Logistik dan Fasiliti, menyediakan panduan untuk memastikan pelaksanaan kekal selaras dengan falsafah serta prinsip utama Rukun Negara dan tidak disalahgunakan.
11. Dokumentasi dan Arkib, memastikan perjalanan gerakan, kajian, modul, program dan pengalaman pelaksanaan didokumentasikan sebagai sebahagian daripada aset ilmu negara.
12. Pelbagai Fungsi, menangani bidang baharu yang mungkin muncul dan belum terangkum dalam sebelas portfolio utama.

Tetapi struktur semata-mata tidak akan menghidupkan Rukun Negara.

Yang menentukan kejayaan akhirnya ialah manusia.

Jadikan Penglibatan Sosial Sesuatu yang Bernilai

Satu lagi anjakan yang perlu berlaku ialah cara kita melihat aktivisme sosial.

Orang yang menggerakkan program perpaduan, pendidikan, kejiranan, keselamatan komuniti, kesukarelawanan dan pembangunan anak muda tidak sepatutnya dilihat sekadar “membuat kerja sukarela”.

Mereka sedang membina social capital negara.

Sebab itu penglibatan dalam ekosistem Rukun Negara boleh memberikan nilai yang nyata kepada pesertanya, pengiktirafan, jaringan profesional, pengalaman kepimpinan, pembinaan sahsiah, pendedahan antara komuniti dan peluang berkhidmat kepada negara.

Anak muda khususnya perlu melihat bahawa menjadi warganegara yang aktif bukan sesuatu yang membosankan.

Ia adalah sebahagian daripada proses pembinaan diri.

Kita mahu satu generasi yang boleh berkata:

aku terlibat membina negaraku.

Daripada Lima Prinsip kepada Lima Amalan Hidup

Merekayasa Rukun Negara akhirnya mesti menjawab satu persoalan yang sangat praktikal.

Bagaimanakah lima prinsip itu diterjemahkan kepada kehidupan?

Kepercayaan kepada Tuhan mestilah melahirkan manusia beramanah dan bermoral.

Kesetiaan kepada Raja dan Negara mestilah melahirkan rasa kepunyaan dan tanggungjawab kepada tanah air.

Keluhuran Perlembagaan mestilah melahirkan masyarakat yang memahami kerangka negara dan menghormati aturan yang dipersetujui.

Kedaulatan Undang-undang mestilah membina keyakinan bahawa undang-undang dihormati dan dilaksanakan secara adil.

Kesopanan dan Kesusilaan mestilah kelihatan dalam bahasa, tingkah laku dan interaksi kita, termasuk di media sosial.

Di sinilah Rukun Negara berhenti menjadi teks dan mula menjadi akal budi bangsa.

Rukun Negara Bukan Milik Kerajaan Semata-mata

Rukun Negara bukan milik mana-mana kerajaan.

Bukan milik mana-mana parti.

Bukan milik mana-mana kementerian.

Dan bukan milik MPM.

Ia milik negara dan rakyatnya.

Kerajaan mempunyai peranan.

Sekolah mempunyai peranan.

Universiti mempunyai peranan.

Media mempunyai peranan.

Syarikat mempunyai peranan.

Masjid, gereja, kuil dan rumah ibadat mempunyai peranan.

Persatuan penduduk mempunyai peranan.

NGO mempunyai peranan.

Keluarga mempunyai peranan.

Dan setiap warganegara mempunyai peranan.

Itulah sebabnya usaha merekayasa Rukun Negara harus berkembang sebagai gerakan rakyat, bukan sekadar program pentadbiran.

Dari Ikrar kepada Ekosistem

Mungkin selama ini kita terlalu melihat Rukun Negara sebagai lima baris yang perlu dihafal.

Sudah sampai masanya kita melihatnya sebagai sebuah ekosistem pembinaan bangsa.

Ekosistem itu mempunyai pendidikan.

Mempunyai komuniti.

Mempunyai media.

Mempunyai teknologi.

Mempunyai kajian.

Mempunyai ukuran prestasi.

Mempunyai pengiktirafan.

Mempunyai arkib.

Dan yang paling penting, mempunyai manusia yang menghidupkannya.

Merekayasa Rukun Negara bukanlah usaha mencipta ideologi baharu.

Sebaliknya, ia adalah usaha mengembalikan roh kepada sebuah ideologi nasional yang telah kita miliki sejak 1970.

Rukun Negara tidak seharusnya hanya dibaca pada hari kebangsaan.

Ia harus dapat dilihat pada cara kita berbicara.

Cara kita berbeza pendapat.

Cara kita menghormati undang-undang.

Cara kita menjaga jiran.

Cara kita mendidik anak-anak.

Cara kita menggunakan media sosial.

Cara institusi menjalankan amanah.

Dan cara kita melihat seorang rakyat Malaysia yang lain sebagai sebahagian daripada perjalanan bersama membina negara ini.

Kerana akhirnya kekuatan sesebuah negara bukan hanya pada bangunan pencakar langitnya, nilai KDNK atau kecanggihan teknologinya.

Kekuatan negara juga terletak pada manusia yang saling mempercayai, mempunyai akal budi, memiliki jatidiri dan sanggup memikul tanggungjawab terhadap satu sama lain.

Itulah social capital.

Itulah benteng sosial.

Itulah juga soft defence sebuah negara.

Dan jika usaha ini berjaya, kita tidak lagi sekadar mempunyai Rukun Negara yang terpampang di dinding.

Kita akan mempunyai Rukun Negara yang hidup dalam diri rakyatnya.

Tegak Rukun Negara, teguhlah jatidiri bangsa.
Teguh jatidiri bangsa, kukuhlah agenda sosial negara.
Kukuh agenda sosial negara, insya-Allah akan lebih kuatlah asas kemakmuran negara dan kesejahteraan rakyat.

Bermulalah usaha itu.