Laporan RCI Tabung Haji- Pengajaran Besar Demi Memelihara Amanah Umat

Tabung Haji bukan sekadar sebuah institusi kewangan. Ia adalah simbol kepercayaan umat Islam Malaysia sejak lebih enam dekad lalu. Jutaan rakyat Malaysia menyimpan wang di dalamnya bukan semata-mata untuk memperoleh pulangan, tetapi kerana impian suci untuk menjadi tetamu Allah di Tanah Suci.

Justeru, apabila kerajaan menubuhkan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) bagi menyiasat pengurusan dan operasi Lembaga Tabung Haji dari tahun 2014 hingga 2020, perhatian seluruh negara tertumpu kepada hasil siasatan tersebut. Tujuan utama Suruhanjaya bukan sekadar mencari kesalahan, tetapi mengenal pasti kelemahan sistem, menentukan sama ada berlaku penyembunyian maklumat atau kenyataan yang mengelirukan, serta mencadangkan langkah pembaikan demi memastikan institusi ini terus diyakini rakyat.

Krisis Yang Tidak Berlaku Dalam Semalam

RCI mendapati masalah yang berlaku bukan berpunca daripada satu keputusan sahaja. Sebaliknya, ia merupakan hasil daripada beberapa kelemahan tadbir urus yang berlaku dalam tempoh beberapa tahun.

Antara penemuan utama ialah kelemahan dalam Akta Tabung Haji 1995 yang memberikan kuasa yang sangat luas kepada Menteri tanpa menetapkan mekanisme semak dan imbang yang mencukupi. Suruhanjaya berpandangan bahawa aspek pengurusan dana dan pelaburan memerlukan penglibatan bersama Menteri Kewangan selain Menteri Hal Ehwal Agama bagi memastikan keputusan lebih seimbang dari sudut kewangan dan syariah.

Laporan itu juga menegaskan bahawa pelantikan ahli Lembaga tidak mempunyai kriteria profesional yang jelas. Akibatnya, terdapat pelantikan individu daripada kalangan ahli politik yang akhirnya menimbulkan persepsi campur tangan politik dalam pengurusan Tabung Haji.

Apabila Hibah Menjadi Tekanan

Salah satu dapatan paling penting ialah budaya mengejar kadar hibah yang tinggi.

Menurut Suruhanjaya, keinginan untuk mengekalkan kadar hibah yang tinggi telah menyebabkan tekanan besar kepada kedudukan kewangan Tabung Haji. Dalam usaha memenuhi jangkaan pendeposit, institusi itu mengambil risiko pelaburan yang lebih tinggi sehingga menyimpang daripada matlamat asal penubuhannya sebagai institusi simpanan bakal haji.

RCI turut mendapati bahawa sekiranya piawaian perakaunan MFRS digunakan sepenuhnya, Tabung Haji sepatutnya merekodkan kerugian bersih sekitar RM1.4 bilion bagi tahun kewangan 2017, berbanding keuntungan RM3.4 bilion yang direkodkan ketika itu.

Penemuan ini menunjukkan betapa pentingnya ketelusan dalam pelaporan kewangan, khususnya bagi institusi yang menguruskan amanah jutaan pendeposit.

Tadbir Urus Yang Lebih Profesional

RCI turut mengkritik penglibatan pegawai kanan dan ahli Lembaga dalam terlalu banyak anak syarikat sehingga berpotensi mewujudkan konflik kepentingan.

Selain itu, Suruhanjaya mencadangkan supaya jawatankuasa penting seperti Panel Pelaburan, Jawatankuasa Penasihat Syariah dan Jawatankuasa Pengurusan Haji diperuntukkan secara khusus dalam undang-undang supaya tidak boleh dibubarkan hanya melalui keputusan pentadbiran.

Cadangan ini menunjukkan bahawa kekuatan sesebuah institusi bukan bergantung kepada individu, tetapi kepada sistem yang kukuh.

Institusi Amanah Tidak Boleh Bergantung Kepada Persepsi

Laporan RCI juga menyentuh isu audit dan pelaporan kewangan.

Suruhanjaya berpendapat bahawa beberapa keputusan audit serta penggunaan pendekatan perakaunan tertentu telah memberi gambaran yang tidak mencerminkan keadaan sebenar kedudukan kewangan Tabung Haji ketika itu. Oleh sebab itu, Suruhanjaya menekankan kepentingan ketelusan, pematuhan kepada piawaian perakaunan dan keberanian institusi audit menjalankan tanggungjawab tanpa dipengaruhi pertimbangan lain.

Bagi sebuah institusi yang menguruskan dana umat, kepercayaan tidak boleh dibina atas persepsi semata-mata. Ia mesti disokong oleh angka yang telus, tadbir urus yang baik dan akauntabiliti yang tinggi.

Pengajaran Yang Lebih Besar

Apa yang paling penting daripada laporan setebal lebih 250 halaman ini ialah pengajaran yang boleh dipetik.

Institusi sebesar Tabung Haji memerlukan keseimbangan antara tanggungjawab agama, profesionalisme korporat dan disiplin kewangan. Ketiga-tiganya tidak boleh dipisahkan.

RCI tidak hanya melihat kelemahan masa lalu, malah mengemukakan pelbagai cadangan penambahbaikan supaya Tabung Haji dapat kembali berfungsi sebagai institusi simpanan haji yang mampan, telus dan bebas daripada pengaruh yang boleh menjejaskan amanah pendeposit.

Penutup

Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja mengenai Tabung Haji sepatutnya dibaca sebagai satu dokumen pembelajaran negara.

Ia mengingatkan kita bahawa institusi yang dibina atas amanah umat memerlukan tadbir urus yang baik, kepimpinan yang berintegriti dan sistem semak imbang yang berkesan.

Kepercayaan rakyat adalah aset paling berharga. Sekali ia terhakis, mengambil masa yang lama untuk membinanya semula.

Mudah-mudahan segala cadangan yang dikemukakan dalam laporan ini menjadi asas kepada pengukuhan Tabung Haji sebagai institusi yang terus menjaga kebajikan bakal haji dan menjadi kebanggaan umat Islam Malaysia untuk generasi akan datang.