Ayam Halal: Sampai Bila Umat Islam Hanya Diminta Percaya?

Oleh: Ahmad Ismail,

Ayam merupakan sumber protein utama rakyat Malaysia dan makanan harian jutaan keluarga Islam. Namun di sebalik logo halal yang terpampang pada bungkusan dan premis makanan, semakin ramai pengguna mula bertanya sama ada setiap ekor ayam yang sampai ke meja makan benar-benar disembelih mengikut tuntutan syariah, atau sekadar bergantung kepada keyakinan terhadap satu sistem yang sukar dipantau sepenuhnya.

Persoalan ini bukan bertujuan menuduh mana-mana pihak atau mempertikaikan kredibiliti institusi yang selama ini menjaga pensijilan halal negara. Sebaliknya, ia lahir daripada kesedaran bahawa halal bukan sekadar label perdagangan, tetapi amanah agama yang berkait secara langsung dengan ibadah, keberkatan hidup dan keyakinan pengguna Islam.

Dalam Islam, status halal tidak hanya bergantung kepada jenis haiwan yang dimakan. Ia turut ditentukan oleh cara haiwan tersebut dikendalikan dan disembelih. Oleh itu, integriti proses penyembelihan menjadi asas kepada keyakinan pengguna terhadap sesuatu produk halal.

Menariknya, apabila dibandingkan dengan sistem penyembelihan babi di Malaysia, kawalan terhadap operasi tersebut dilaksanakan secara amat ketat dan lebih berpusat. Rumah sembelih yang terhad memudahkan pemeriksaan kesihatan ternakan sebelum dan selepas sembelihan, pemantauan biosekuriti, pengurusan sisa dan penguatkuasaan peraturan. Pendekatan ini membolehkan pihak berkuasa menjalankan pengawasan yang lebih konsisten dan berkesan.

Sebaliknya, industri ayam negara melibatkan jutaan ekor sehari dengan ratusan pusat pemprosesan dan rumah sembelih yang beroperasi dalam pelbagai skala. Walaupun Malaysia mempunyai sistem pensijilan halal yang dihormati di peringkat antarabangsa, jumlah premis yang banyak dan tersebar menjadikan pemantauan menyeluruh satu cabaran besar. Dalam keadaan ini, timbul pelbagai persoalan dalam kalangan masyarakat mengenai penggunaan kaedah pemingsanan (stunning), kemungkinan ayam mati sebelum disembelih, kadar pemprosesan yang terlalu pantas atau kekurangan pemantauan secara langsung di sesetengah premis.

Hakikatnya, Malaysia telah mempunyai garis panduan yang jelas melalui Standard Malaysia MS1500. Penyembelihan wajib dilakukan oleh penyembelih Muslim bertauliah, haiwan mesti masih hidup ketika disembelih dan prosedur syariah perlu dipatuhi sepenuhnya. Aspek kebersihan dan keselamatan makanan juga dikawal dengan ketat. Namun cabaran sebenar bukan terletak pada kewujudan peraturan, tetapi memastikan pematuhan yang konsisten terhadap setiap premis dan setiap ekor ayam yang diproses.

Setiap kali seorang ibu membeli ayam untuk dimasak kepada keluarganya, beliau tidak mempunyai keupayaan untuk memeriksa bagaimana ayam tersebut disembelih. Seorang bapa yang membeli makanan untuk anak-anaknya juga tidak mampu mengaudit rumah sembelih atau memeriksa rekod pematuhan syariah. Mereka meletakkan sepenuh kepercayaan kepada sistem yang diwujudkan oleh negara. Oleh sebab itu, tanggungjawab memastikan integriti halal tidak boleh dibebankan kepada pengguna, tetapi mesti dipikul oleh satu sistem kawal selia yang telus, boleh diaudit dan sentiasa dipantau.

Justeru, sudah tiba masanya Malaysia mempertimbangkan penubuhan pusat penyembelihan ayam bersepadu yang lebih tersusun dan berpusat di setiap daerah atau kawasan strategik. Pusat-pusat ini boleh dikawal selia secara bersama oleh JAKIM, JAIN, Jabatan Perkhidmatan Veterinar, Kementerian Kesihatan Malaysia dan pihak berkuasa tempatan. Melalui pendekatan ini, pemeriksaan kesihatan ternakan, pematuhan syariah, kawalan kebersihan dan pengurusan alam sekitar dapat dilaksanakan dengan lebih seragam, cekap dan berkesan.

Teknologi digital juga perlu dimanfaatkan sepenuhnya. CCTV yang boleh diaudit secara masa nyata, rekod elektronik, sistem jejak dan kesan (traceability) serta penggunaan kecerdasan buatan bagi membantu pemantauan boleh meningkatkan ketelusan dan keyakinan pengguna terhadap keseluruhan rantaian halal negara.

Sudah tentu cadangan ini memerlukan pelaburan yang besar. Namun kos tersebut harus dilihat sebagai pelaburan untuk mempertahankan kredibiliti halal Malaysia. Jika negara sanggup melaksanakan kawalan yang amat ketat terhadap rumah sembelih babi demi kesihatan awam dan biosekuriti, maka adalah munasabah untuk mempertimbangkan tahap pengawasan yang setanding, malah lebih tinggi, bagi industri ayam yang membekalkan makanan kepada majoriti umat Islam.

Malaysia sering diangkat sebagai antara peneraju industri halal dunia. Namun kedudukan itu tidak boleh dipertahankan dengan sijil dan logo semata-mata. Ia mesti disokong oleh sistem yang telus, berintegriti dan diyakini rakyat. Dalam perkara yang menyentuh akidah, ibadah dan makanan harian umat Islam, ruang keraguan tidak sepatutnya dibiarkan wujud.

Jika rumah sembelih babi boleh dipantau dengan begitu teliti demi menjaga kesihatan awam, mengapa rumah sembelih ayam yang membekalkan makanan kepada majoriti umat Islam tidak boleh diawasi dengan tahap ketegasan yang sama? Halal bukan sekadar logo. Halal ialah amanah. Dan amanah mesti dibuktikan, bukan sekadar dipercayai.